انتشار گزارش‌هایی درباره محدودیت‌های جدید ثبت سفارش و تأمین ارز واردات خودرو، بار دیگر نگرانی از توقف واردات خودرو در ایران را افزایش داده است. این نگرانی‌ها در شرایطی مطرح می‌شوند که بازار خودرو هنوز تجربه ممنوعیت واردات در سال ۱۳۹۷ و پیامدهای آن بر قیمت خودروهای خارجی را به یاد دارد.
بااین‌حال، بررسی خبرهای اخیر نشان می‌دهد محدودیت‌های اعلام‌شده یکسان نیستند. توقف ثبت سفارش خودرو برای ایرانیان مقیم خارج از کشور، محدودیت‌های ارزی و احتمال توقف ثبت سفارش در برخی رویه‌های وارداتی، لزوماً به معنای ممنوعیت کامل واردات خودرو نیستند.
ماجرای احتمال توقف دوباره واردات خودرو چیست؟
گزارش خودروبانک با طرح احتمال توقف واردات خودرو، این پرسش را مطرح کرده که آیا بازار در آستانه تکرار شرایط سال ۱۳۹۷ قرار گرفته است یا خیر.
نگرانی اصلی به کاهش احتمالی ورود خودروهای خارجی و تأثیر آن بر میزان عرضه در بازار مربوط می‌شود. در بازاری که قیمت‌ها به نرخ ارز، هزینه واردات و انتظارات خریداران وابسته‌اند، انتشار خبر محدودیت واردات می‌تواند بر رفتار فروشندگان و خریداران اثر بگذارد.
در روزهای اخیر نیز گزارش‌هایی درباره مشکلات تأمین ارز و محدودیت ثبت سفارش منتشر شده که به ابهام موجود دامن زده‌اند.
محدودیت جدید ثبت سفارش واردات خودرو شامل چه مواردی می‌شود؟
براساس گزارش‌های منتشرشده درباره مکاتبات سازمان توسعه تجارت، در نامه‌ای به تاریخ ۲۹ مهر ۱۴۰۵ درخواست شده است افتتاح ثبت سفارش جدید و ویرایش برخی سفارش‌های موجود برای واردات خودروهای سواری ذیل بند «ر» تبصره یک قانون بودجه ۱۴۰۴ متوقف شود.
شرایط ارزی کشور از دلایل مطرح‌شده در این مکاتبه عنوان شده است.
در عین حال، براساس اطلاعات منتشرشده، برای پرونده‌هایی که ارز آن‌ها پیش‌تر تأمین شده، امکان ادامه فرایند در محدوده ارز تأمین‌شده در نظر گرفته شده است.
بنابراین، این محدودیت را نباید بدون بررسی دامنه اجرایی آن به تمام روش‌های واردات خودرو تعمیم داد.
توقف ثبت سفارش خودرو برای ایرانیان خارج از کشور
یکی دیگر از موضوعات مهم، توقف ثبت سفارش واردات خودرو در رویه مربوط به ایرانیان مقیم خارج از کشور است.
عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، در مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد که ثبت سفارش جدید خودروهای سواری از این مسیر متوقف شده است.
او همچنین توضیح داد نامه پیشین سازمان توسعه تجارت درباره واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور، مربوط به دوره قبل از توقف این رویه بوده و نباید به‌عنوان مجوز فعلی ثبت سفارش جدید تفسیر شود.
این تصمیم مربوط به یک مسیر مشخص وارداتی است و به‌تنهایی ممنوعیت تمام واردات خودرو را اثبات نمی‌کند.
آیا شوک قیمتی سال ۱۳۹۷ تکرار می‌شود؟
در سال ۱۳۹۷، واردات خودرو به ایران متوقف شد. این تصمیم در کنار جهش نرخ ارز و محدودیت عرضه، شرایطی ایجاد کرد که قیمت خودروهای خارجی در بازار افزایش قابل‌توجهی پیدا کرد.
اکنون نیز نگرانی از تکرار چنین وضعیتی مطرح شده است؛ اما شرایط بازار امروز لزوماً با سال ۱۳۹۷ یکسان نیست.
برای ارزیابی احتمال افزایش قیمت باید عواملی مانند میزان موجودی خودروهای وارداتی، تعداد خودروهای در مسیر ترخیص، وضعیت تأمین ارز، حجم تقاضا و تصمیم‌های جدید دولت را بررسی کرد.
اگر محدودیت واردات طولانی شود و عرضه خودروهای خارجی کاهش یابد، ممکن است فشار افزایشی بر قیمت‌ها ایجاد شود. بااین‌حال، نمی‌توان تنها براساس انتشار خبر محدودیت ثبت سفارش، وقوع یک جهش قیمتی مشابه سال ۱۳۹۷ را قطعی دانست.
تأثیر محدودیت واردات بر قیمت خودروهای خارجی و داخلی
محدودیت واردات در مرحله نخست می‌تواند بر خودروهایی اثر بگذارد که عرضه آن‌ها مستقیماً به ورود محموله‌های جدید وابسته است.
در صورت کاهش عرضه، فروشندگان ممکن است قیمت‌های پیشنهادی خود را افزایش دهند یا عرضه خودرو را به تعویق بیندازند. از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان می‌تواند مانع تبدیل تمام قیمت‌های پیشنهادی به معاملات واقعی شود.
بازار خودروهای داخلی و مونتاژی نیز ممکن است به‌صورت غیرمستقیم از تغییر شرایط رقابت تأثیر بپذیرد.
بااین‌حال، شدت این اثر به شرایط هر بخش از بازار بستگی دارد و نمی‌توان افزایش قیمت تمام خودروها را نتیجه قطعی محدودیت واردات دانست.
آینده واردات خودرو در سال ۱۴۰۵ چه خواهد شد؟
مهم‌ترین موضوع برای فعالان بازار، مشخص‌شدن دامنه محدودیت‌های جدید است.
باید روشن شود که تصمیم‌های اخیر صرفاً به ثبت سفارش‌های مشخص و مسیر واردات ایرانیان خارج از کشور مربوط می‌شوند یا محدودیت‌های گسترده‌تری نیز در راه است.
همچنین وضعیت پرونده‌هایی که ارز آن‌ها تأمین شده، خودروهای موجود در گمرک و سفارش‌های قبلی اهمیت زیادی دارد.
تا زمانی که جزئیات اجرایی تصمیم‌ها و موضع نهایی دستگاه‌های مسئول روشن نشود، نمی‌توان از توقف کامل واردات خودرو در ایران سخن گفت.
در مجموع، محدودیت‌های اخیر نشانه افزایش فشار بر فرایند واردات خودرو هستند؛ اما تکرار شوک قیمتی سال ۱۳۹۷ همچنان یک سناریوی احتمالی است و نه نتیجه‌ای قطعی.
دیدگاه‌ها