کمیسیون اروپا در تازه‌ترین بررسی خود به این نتیجه اولیه رسیده است که الگوریتم پیشنهاد محتوای تیک‌تاک ممکن است قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا (DSA) را نقض کرده باشد. دلیل اصلی این موضوع، پدیده‌ای موسوم به «اثر سوراخ خرگوش» یا Rabbit Hole Effect است که می‌تواند کاربران را در چرخه‌ای از ویدیوهای مشابه گرفتار کند.
به گزارش The Verge و بر اساس بیانیه رسمی کمیسیون اروپا در ۶ نوامبر ۲۰۲۶، سیستم پیشنهاد محتوای For You تیک‌تاک ممکن است با نمایش مکرر برخی موضوعات حساس، سلامت روان کاربران، به‌ویژه نوجوانان و افراد آسیب‌پذیر را تحت تأثیر قرار دهد. این یافته‌ها هنوز مقدماتی هستند و تصمیم نهایی درباره نقض قانون صادر نشده است.
اثر سوراخ خرگوش در الگوریتم تیک‌تاک چیست؟
اثر سوراخ خرگوش (Rabbit Hole Effect) به وضعیتی گفته می‌شود که الگوریتم پیشنهاد محتوا، کاربر را به‌تدریج وارد چرخه‌ای از مطالب مشابه می‌کند و خروج از آن دشوار می‌شود.
در تیک‌تاک، صفحه For You بر اساس رفتار کاربران شخصی‌سازی می‌شود. مدت تماشای ویدیو، لایک‌کردن و سایر تعاملات می‌توانند به الگوریتم نشان دهند که کاربر به چه موضوعاتی علاقه دارد.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که سیستم، تعامل با یک موضوع را به‌عنوان علاقه پایدار تفسیر کند و بدون توجه کافی به پیامدهای احتمالی، محتوای مشابه بیشتری نمایش دهد.
به گفته کمیسیون اروپا، تکرار مداوم برخی محتواهای مرتبط با غم، انزوا یا نگرانی‌های مربوط به تصویر بدنی می‌تواند برای گروهی از کاربران آسیب‌زا باشد.
چرا اتحادیه اروپا الگوریتم For You را خطرناک می‌داند؟
کمیسیون اروپا معتقد است تیک‌تاک خطرات احتمالی سیستم پیشنهاد محتوای خود را به‌اندازه کافی ارزیابی نکرده است.
در بررسی‌های انجام‌شده، مشخص شده که الگوریتم می‌تواند تعامل کاربران با بعضی موضوعات حساس را نشانه‌ای مثبت تلقی کند و محتوای مشابه بیشتری پیشنهاد دهد.
این وضعیت ممکن است باعث شود کاربران بارها با مطالبی روبه‌رو شوند که بر احساسات، اعتمادبه‌نفس یا سلامت روان آن‌ها تأثیر منفی می‌گذارند.
نگرانی نهادهای اروپایی به‌ویژه درباره کاربران کم‌سن‌وسال و افرادی است که در شرایط آسیب‌پذیر قرار دارند.
کمیسیون اروپا تأکید کرده که پلتفرم‌های بزرگ باید علاوه بر مدیریت محتوای منتشرشده، خطرات ناشی از طراحی الگوریتم‌های پیشنهاد محتوا را نیز بررسی و کاهش دهند.
دکمه Not Interested تیک‌تاک هم کافی نیست
یکی از نکات مهم گزارش اتحادیه اروپا، عملکرد ابزارهای کنترلی تیک‌تاک است.
این شبکه اجتماعی به کاربران اجازه می‌دهد با انتخاب گزینه Not Interested یا «علاقه‌ای ندارم»، اعلام کنند که نمی‌خواهند محتوای مشابهی ببینند.
بااین‌حال، یافته‌های مقدماتی کمیسیون نشان می‌دهد که این ابزار همیشه تأثیر کافی بر پیشنهادهای بعدی الگوریتم ندارد.
به گفته نهاد ناظر اروپایی، مدت تماشای ویدیو در برخی شرایط می‌تواند تأثیر بیشتری بر پیشنهاد محتوا داشته باشد تا درخواست صریح کاربر برای مشاهده کمتر آن موضوع.
همچنین اقدامات تیک‌تاک برای متنوع‌سازی ویدیوهای پیشنهادی، از نظر کمیسیون هنوز برای کاهش خطر ایجاد چرخه‌های تکراری کافی نیستند.
اتحادیه اروپا چه تغییراتی از تیک‌تاک می‌خواهد؟
کمیسیون اروپا معتقد است تیک‌تاک باید طراحی سیستم پیشنهاد محتوای For You را تغییر دهد.
یکی از پیشنهادهای اصلی، افزایش اهمیت ترجیحات صریح کاربران در مقایسه با سیگنال‌های رفتاری مانند مدت تماشای ویدیو است.
همچنین کمیسیون پیشنهاد کرده که تیک‌تاک استفاده از زمان تماشا به‌عنوان معیاری برای پیشنهاد محتوای مشابه را کنار بگذارد.
ساده‌ترشدن دسترسی به تنظیمات کنترل محتوا و آزمایش منظم الگوریتم برای شناسایی خطرات احتمالی نیز از دیگر تغییرات مطرح‌شده هستند.
این پیشنهادها بخشی از فرایند نظارتی جاری هستند و هنوز نباید آن‌ها را تغییرات قطعی و اجراشده در تیک‌تاک دانست.
واکنش تیک‌تاک به اتهامات اتحادیه اروپا
تیک‌تاک یافته‌های کمیسیون اروپا را رد کرده و معتقد است این ارزیابی، نحوه عملکرد پلتفرم و اقدامات آن برای محافظت از کاربران را به‌درستی منعکس نمی‌کند.
سخنگوی این شرکت اعلام کرده که تیک‌تاک سابقه قابل‌توجهی در حفاظت از جامعه کاربران خود دارد و ابزارهایی برای کنترل مستقیم تجربه مشاهده محتوا ارائه می‌دهد.
این شرکت همچنین بر وجود قابلیت‌های تنظیم و محدودسازی پیشنهادهای الگوریتمی تأکید کرده است.
بااین‌حال، کمیسیون اروپا معتقد است اقدامات فعلی برای مقابله با خطرات شناسایی‌شده کافی نیستند.
جریمه احتمالی تیک‌تاک؛ تا ۶ درصد گردش مالی جهانی
بررسی تازه تحت قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا یا Digital Services Act انجام شده است.
این قانون پلتفرم‌های آنلاین بزرگ را ملزم می‌کند خطرات سیستماتیک ناشی از فعالیت و طراحی سرویس‌های خود را شناسایی و برای کاهش آن‌ها اقدام کنند.
اگر در پایان فرایند رسیدگی، تخلف تیک‌تاک تأیید شود، این شرکت ممکن است با جریمه‌ای معادل حداکثر ۶ درصد گردش مالی سالانه جهانی خود مواجه شود.
البته هنوز جریمه‌ای در این پرونده قطعی نشده و تیک‌تاک فرصت دارد به یافته‌های کمیسیون پاسخ دهد و از موضع خود دفاع کند.
بررسی الگوریتم اینستاگرام و فیسبوک هم در جریان است
تحقیقات اتحادیه اروپا تنها به تیک‌تاک محدود نمی‌شود.
کمیسیون اروپا در حال بررسی اثرات مشابه در سیستم‌های پیشنهاد محتوای فیسبوک و اینستاگرام متعلق به متا نیز هست.
پیش‌تر در فوریه ۲۰۲۶، نهاد ناظر اروپایی درباره طراحی بالقوه اعتیادآور تیک‌تاک، از جمله اسکرول بی‌پایان، پخش خودکار و اعلان‌ها، یافته‌های مقدماتی جداگانه‌ای منتشر کرده بود.
پرونده جدید اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا تمرکز آن مستقیماً بر نحوه عملکرد الگوریتم پیشنهاد محتوا و پیامدهای احتمالی آن است.
در صورت نهایی‌شدن یافته‌های کمیسیون، ممکن است تیک‌تاک مجبور شود تغییرات مهمی در نحوه شخصی‌سازی صفحه For You برای کاربران اروپایی ایجاد کند.
دیدگاه‌ها