پژوهش جدیدی نشان میدهد از دست رفتن کروموزوم Y در برخی سلولهای بدن مردان ممکن است حتی پیش از شکلگیری کامل تومور اتفاق بیفتد و بتواند اطلاعات مهمی درباره مراحل اولیه توسعه سرطان ارائه کند.
محققان دانشگاه آریزونا در این مطالعه حدود ۱۰۰۰ نمونه بافتی از ۴۰۵ مرد را بررسی کردند. نمونهها از ۱۱ عضو مختلف بدن تهیه شده بودند و شامل بافتهای سالم، بافتهای ظاهراً سالم مجاور تومور و نمونههای سرطانی میشدند.
نتایج نشان داد میزان «از دست رفتن موزاییکی کروموزوم Y» یا mLOY بهصورت تدریجی از بافت سالم افراد بدون سرطان به بافت مجاور تومور و سپس خود تومور افزایش پیدا میکند.
کروموزوم Y ممکن است پیش از تشکیل تومور تغییر کند
هر سلول بدن مردان معمولاً دارای یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y است. با افزایش سن، ممکن است برخی سلولها کروموزوم Y خود را از دست بدهند؛ پدیدهای که با نام Loss of Y یا LOY شناخته میشود.
این اتفاق پیشتر بیشتر در سلولهای خونی بررسی شده بود، اما مطالعه جدید برای نخستینبار آن را بهصورت گسترده در بافتهای مختلف بدن بررسی کرده است.
پژوهشگران دریافتند حتی در بافتهایی که زیر میکروسکوپ سالم به نظر میرسیدند اما در نزدیکی یک تومور قرار داشتند، میزان از دست رفتن کروموزوم Y بیشتر از بافت افراد بدون سرطان بود.
محققان این وضعیت را نوعی «میدان پیشنئوپلاستیک» توصیف میکنند؛ یعنی تغییرات مولکولی ممکن است پیش از آنکه سلولها ظاهر کاملاً سرطانی پیدا کنند، در بافت آغاز شده باشند.
بررسی ۱۰۰۰ نمونه از ۱۱ عضو بدن
در این تحقیق از تکنیک FISH برای اندازهگیری میزان کروموزوم Y در سلولها استفاده شد.
بررسی ۱۰۰۰ نمونه از ۴۰۵ فرد نشان داد میزان mLOY در انواع مختلف سرطان یکسان نیست. بیشترین میزان از دست رفتن کروموزوم Y در نمونههای سرطان روده بزرگ مشاهده شد.
بهطور کلی، پژوهشگران یک روند مشخص مشاهده کردند: بافت سالم افراد بدون سرطان کمترین میزان LOY را داشت، بافت ظاهراً سالم مجاور سرطان میزان بیشتری نشان میداد و بیشترین مقدار نیز در بافت سرطانی دیده میشد.
سرطان مثانه سرنخ مهمی در اختیار دانشمندان قرار داد
محققان برای بررسی دقیقتر این پدیده، نمونههای مثانه را نیز تحلیل کردند.
نقشههای مولکولی با وضوح مکانی نشان دادند از دست رفتن کروموزوم Y از بافت طبیعی مثانه آغاز میشود، در بافت پیشسرطانی افزایش پیدا میکند و در سرطان تهاجمی به سطح بیشتری میرسد.
این الگو از این فرضیه حمایت میکند که LOY در برخی سرطانها ممکن است صرفاً نتیجه نهایی سرطان نباشد و در مراحل زودتر روند بیماری نیز نقش داشته باشد.
پژوهشهای گذشته نیز نشان دادهاند از دست رفتن کروموزوم Y در برخی انواع سرطان ازجمله سرطان مثانه نسبتاً شایع است و میتواند در مراحل اولیه شکلگیری بیماری دیده شود.
آیا میتوان با بررسی کروموزوم Y سرطان را تشخیص داد؟
باوجود نتایج امیدوارکننده، این یافته به این معنی نیست که از دست رفتن کروموزوم Y بهتنهایی یک آزمایش قطعی برای تشخیص سرطان محسوب میشود.
LOY با افزایش سن نیز ارتباط دارد و ممکن است در برخی افراد بدون سرطان هم مشاهده شود. بنابراین برای مشخص شدن اینکه این تغییر چگونه میتواند در غربالگری یا تشخیص زودهنگام مورد استفاده قرار گیرد، تحقیقات بیشتری لازم است.
محققان امیدوارند در آینده بررسی الگوی از دست رفتن کروموزوم Y بتواند در کنار دیگر نشانگرهای زیستی به شناسایی بافتهایی که در معرض خطر بیشتری برای سرطانیشدن قرار دارند کمک کند.
مطالعه جدید در تاریخ ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی JCI Insight منتشر شده است.
دیدگاهها