ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی، در اظهاراتی تازه درباره آینده اینترنت ایران و نحوه حکمرانی فضای مجازی هشدار داده است. او میگوید در کشور دو نگاه متفاوت نسبت به اینترنت وجود دارد و برخی جریانهای تندرو بهدنبال حرکت به سمت نوعی اینترنت «بالکانیزه» هستند.
به گزارش تکراتو و به نقل از دیجیاتو، فیروزآبادی در گفتوگویی درباره حکمرانی اینترنت، جایگاه شورای عالی فضای مجازی و سیاستهای سالهای اخیر در این حوزه صحبت کرده و دو رویکرد «توسعهای» و «انسدادی» را در مواجهه با فضای مجازی مورد توجه قرار داده است.
او که سابقه دبیری شورای عالی فضای مجازی را در کارنامه دارد، معتقد است بخشی از اختلافهای موجود درباره اینترنت ایران را میتوان نتیجه تقابل همین دو نگاه دانست؛ یک رویکرد بر توسعه و استفاده از ظرفیتهای فضای مجازی تأکید دارد و در مقابل، رویکرد دیگر بیشتر به دنبال کنترل و محدودسازی این فضا است.
فیروزآبادی: عدهای تندرو اینترنت بالکانیزه میخواهند
یکی از مهمترین بخشهای اظهارات فیروزآبادی به مفهوم «بالکانیزه شدن اینترنت» مربوط میشود. عنوان منتشرشده از سوی دیجیاتو نیز مستقیماً بر هشدار او درباره تلاش عدهای تندرو برای حرکت اینترنت ایران در چنین مسیری تأکید دارد.
«بالکانیزه شدن اینترنت» یا Internet Balkanization اصطلاحی است که برای توصیف تکهتکه شدن اینترنت جهانی به شبکههای مجزا به کار میرود؛ فضایی که در آن دسترسی کاربران به شبکه جهانی میتواند تحت تأثیر مرزهای جغرافیایی، مقررات داخلی و محدودیتهای فنی قرار گیرد.
در شدیدترین شکل چنین ساختاری، تجربه کاربران یک کشور از اینترنت میتواند بهطور قابلتوجهی با اینترنت آزاد و جهانی متفاوت باشد و بخش بزرگی از خدمات و ترافیک آنها به شبکهها و سرویسهای داخلی وابسته شود.
دو نگاه متفاوت به آینده اینترنت ایران
صحبتهای دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی بار دیگر اختلاف دیدگاه درباره نحوه مدیریت اینترنت در ایران را برجسته کرده است.
براساس گفتوگوی منتشرشده توسط دیجیاتو، فیروزآبادی از دو رویکرد «توسعهای» و «انسدادی» در این حوزه صحبت کرده است.
در نگاه توسعهای، اینترنت و فضای مجازی بهعنوان بستری برای رشد اقتصاد دیجیتال، کسبوکارها، ارتباطات و توسعه خدمات در نظر گرفته میشوند. در مقابل، نگاه انسدادی تأکید بیشتری بر کنترل دسترسی و محدودسازی فضای مجازی دارد.
تقابل این دو دیدگاه طی سالهای گذشته یکی از موضوعات مهم سیاستگذاری اینترنت در ایران بوده و تصمیمات مرتبط با فیلترینگ، دسترسی به پلتفرمهای خارجی و توسعه زیرساختهای داخلی نیز تحت تأثیر همین مناقشات قرار داشتهاند.
جایگاه شورای عالی فضای مجازی در حکمرانی اینترنت
بخش دیگری از گفتوگوی فیروزآبادی به جایگاه شورای عالی فضای مجازی اختصاص دارد؛ نهادی که یکی از بازیگران اصلی سیاستگذاری کلان فضای مجازی در ایران محسوب میشود.
اهمیت صحبتهای فیروزآبادی نیز از همین سابقه ناشی میشود. او سالها دبیر این شورا بوده و اکنون از بیرون این ساختار درباره اختلاف رویکردها در زمینه حکمرانی اینترنت صحبت میکند.
اظهارات او در شرایطی مطرح میشود که اینترنت ایران در ماههای گذشته دورهای بسیار پرتنش را پشت سر گذاشته است. گزارشهای منتشرشده در ماههای اخیر از دوره طولانی اختلال و قطع اینترنت و سپس آغاز بازگشت تدریجی دسترسی کاربران حکایت داشتهاند.
شبکه ملی اطلاعات با اینترنت بالکانیزه یکسان نیست
در این میان باید میان مفهوم «شبکه ملی اطلاعات» و «بالکانیزه شدن اینترنت» تمایز قائل شد.
ایجاد زیرساخت داخلی برای میزبانی سرویسها و انتقال ترافیک داخل کشور لزوماً به معنی قطع ارتباط با اینترنت جهانی نیست. مسئله اصلی زمانی شکل میگیرد که زیرساخت داخلی به جای مکمل اینترنت بینالملل، عملاً جایگزین آن شود و کاربران برای دسترسی به سرویسهای جهانی با محدودیتهای گسترده مواجه شوند.
به همین دلیل، بحث اصلی درباره آینده اینترنت ایران فقط توسعه زیرساختهای داخلی نیست؛ بلکه نحوه ارتباط این زیرساختها با اینترنت آزاد جهانی و میزان دسترسی کاربران به سرویسهای بینالمللی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آینده اینترنت ایران به کدام سمت میرود؟
صحبتهای تازه فیروزآبادی نشان میدهد اختلاف بر سر مدل حکمرانی اینترنت در ایران همچنان ادامه دارد.
از یک طرف، توسعه اقتصاد دیجیتال و فعالیت بسیاری از کسبوکارهای آنلاین نیازمند ارتباط پایدار و گسترده با اینترنت جهانی است. از طرف دیگر، جریانهایی نیز بر کنترل بیشتر فضای مجازی و تقویت شبکه و سرویسهای داخلی تأکید دارند.
هشدار دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی درباره «بالکانیزه شدن اینترنت» را میتوان در همین چارچوب ارزیابی کرد؛ هشداری درباره سناریویی که در آن فاصله میان تجربه کاربران ایرانی و اینترنت جهانی بیشتر میشود.
اکنون پرسش اساسی این است که سیاستگذاری فضای مجازی در ایران در نهایت به سمت توسعه دسترسی به اینترنت جهانی حرکت خواهد کرد یا دیدگاههای محدودکننده نقش پررنگتری در تعیین آینده اینترنت کشور خواهند داشت.