رشد سریع منظومه‌های ماهواره‌ای و افزایش تعداد شرکت‌های فعال در صنعت فضایی، مشکل تازه‌ای را ایجاد کرده است: ظرفیت پرتاب با سرعت تقاضا افزایش پیدا نمی‌کند. در نتیجه، برخی شرکت‌ها با وجود آماده‌بودن ماهواره‌هایشان، برای پیدا کردن یک فرصت مناسب پرتاب با مشکل مواجه شده‌اند.
این وضعیت فقط به تعداد موشک‌های موجود مربوط نیست. محدودیت ظرفیت پایگاه‌های پرتاب، برنامه‌های فشرده شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرتاب و وابستگی بازار به تعداد محدودی موشک قابل‌اعتماد نیز به تشدید این گلوگاه کمک کرده‌اند.
تقاضای ماهواره‌ای سریع‌تر از ظرفیت پرتاب رشد می‌کند
در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۰۰۰ ماهواره به مدار فرستاده شدند؛ رقمی که نشان‌دهنده رشد قابل‌توجه فعالیت‌های فضایی است. بااین‌حال، پروژه‌های ماهواره‌ای برنامه‌ریزی‌شده بسیار بزرگ‌تر از ظرفیت فعلی صنعت پرتاب هستند.
طبق برآورد Analysys Mason، بیش از ۲۳۰ پروژه منظومه ماهواره‌ای در دست توسعه قرار دارند. اگر ماهواره‌های مربوط به طرح‌های دیتاسنتر فضایی کنار گذاشته شوند، همچنان حدود ۱۳۳ هزار ماهواره برای پرتاب برنامه‌ریزی شده‌اند.
با نرخ رکوردی سال ۲۰۲۵، پرتاب چنین تعدادی از ماهواره‌ها نزدیک به ۲۷ سال زمان خواهد برد؛ هرچند انتظار نمی‌رود تمام پروژه‌های اعلام‌شده در نهایت عملیاتی شوند.
وابستگی صنعت فضایی به چند شرکت بزرگ
یکی دیگر از مشکلات، تمرکز بخش بزرگی از ظرفیت پرتاب در اختیار تعداد محدودی شرکت است. آمارهای صنعت فضایی نشان می‌دهند که باوجود افزایش تعداد ارائه‌دهندگان خدمات پرتاب، بخش بزرگی از مأموریت‌های مداری همچنان توسط چند بازیگر اصلی انجام می‌شود.
SpaceX و Falcon 9 طی سال‌های اخیر نقش بسیار مهمی در افزایش تعداد پرتاب‌های تجاری داشته‌اند. بااین‌حال، حرکت تدریجی این شرکت به سمت Starship نگرانی‌هایی درباره ظرفیت در دسترس مشتریان تجاری در سال‌های آینده ایجاد کرده است.
موشک‌های جایگزین نیز هنوز نتوانسته‌اند در مقیاس و آهنگ عملیاتی Falcon 9 ظرفیت مشابهی ایجاد کنند؛ موضوعی که انتخاب‌های شرکت‌های ماهواره‌ای را محدود می‌کند.
آمازون هم با مشکل ظرفیت پرتاب روبه‌رو شده است
Amazon Leo یکی از نمونه‌های مهم تأثیر این گلوگاه است. آمازون پیش‌تر اعلام کرده بود محدودیت دسترسی به وسایل پرتاب باعث کاهش سرعت استقرار منظومه اینترنت ماهواره‌ای این شرکت شده است.
این شرکت بیش از ۱۰۰ مأموریت پرتاب را برای استقرار نسل اول منظومه خود رزرو کرده، اما محدودیت ظرفیت بازار باعث شده برنامه اولیه استقرار ماهواره‌ها با تأخیر مواجه شود.
آمازون حتی مجبور شد برای مهلت تعیین‌شده جهت استقرار بخشی از منظومه ماهواره‌ای خود از کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا درخواست انعطاف بیشتری کند.
مشکل فقط کمبود موشک نیست
افزایش تعداد موشک‌ها به‌تنهایی تمام مشکل را حل نمی‌کند. زیرساخت‌های زمینی، پایگاه‌های پرتاب، زمان‌بندی مأموریت‌ها و امکانات آماده‌سازی محموله نیز ظرفیت محدودی دارند.
گزارش‌های رسمی در آمریکا نشان می‌دهند فعالیت در برخی پایگاه‌های مهم پرتاب به‌سرعت افزایش یافته و ادامه این روند می‌تواند زیرساخت‌های موجود را تحت فشار بیشتری قرار دهد.
در نتیجه، بحران فعلی را می‌توان بیش از آنکه صرفاً «کمبود موشک» دانست، کمبود ظرفیت قابل‌اعتماد و منظم برای رساندن تعداد روبه‌رشد ماهواره‌ها به مدار توصیف کرد.
گلوگاه جدید اقتصاد فضایی
کاهش هزینه دسترسی به فضا طی سال‌های گذشته زمینه رشد شرکت‌های ماهواره‌ای و منظومه‌های بزرگ را فراهم کرده است؛ اما همین رشد اکنون تقاضایی ایجاد کرده که زیرساخت پرتاب باید خود را با آن هماهنگ کند.
اگر نسل جدید موشک‌های سنگین و قابل استفاده مجدد نتوانند به آهنگ پرتاب بالا و قابلیت اطمینان مناسب برسند، محدودیت ظرفیت پرتاب می‌تواند برنامه استقرار منظومه‌های جدید را به تعویق بیندازد و به یکی از مهم‌ترین موانع رشد اقتصاد فضایی تبدیل شود.
دیدگاه‌ها