شرکت متا (Meta)، مالک اینستاگرام، فیسبوک و واتساپ، پس از انتقاد کارشناسان حقوقی و ناشران، بخشی از شرایط تجاری جدید خود را که می‌توانست مجوز گسترده‌ای برای جمع‌آوری اطلاعات وب‌سایت‌ها و آموزش هوش مصنوعی تلقی شود، اصلاح کرد.
براساس گزارش The Verge و Nieman Journalism Lab، متن اولیه قوانین متا این نگرانی را ایجاد کرده بود که شرکت بتواند محتوای وب‌سایت‌های مرتبط با حساب‌های تجاری را بدون دریافت مجوز جداگانه برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی استفاده کند. متا در واکنش به انتقادها، اشاره صریح به آموزش مدل‌ها را حذف کرده، اما مجوز دسترسی خودکار به برخی وب‌سایت‌های تجاری همچنان در قوانین باقی مانده است.
متا چرا قوانین جمع‌آوری اطلاعات را تغییر داد؟
ماجرا از انتشار نسخه جدید شرایط تجاری متا آغاز شد؛ قوانینی که قرار است از ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ اجرایی شوند.
در نسخه اولیه این قوانین، بندی وجود داشت که به متا اجازه می‌داد با استفاده از ابزارهای خودکار مانند خزنده‌های وب، اطلاعات وب‌سایت‌های مرتبط با محصولات و خدمات حساب‌های تجاری را جمع‌آوری و پردازش کند.
بخش بحث‌برانگیز این بند به استفاده از اطلاعات جمع‌آوری‌شده برای توسعه، بهبود، پژوهش و آموزش محصولات و خدمات متا اشاره داشت.
کارشناسان حقوقی هشدار دادند که چنین عبارتی می‌تواند به‌عنوان مجوزی گسترده برای استفاده از محتوای وب‌سایت‌ها در آموزش مدل‌های هوش مصنوعی تفسیر شود.
پس از انتشار این نگرانی‌ها، متا متن قوانین را اصلاح کرد و اشاره مستقیم به آموزش مدل‌ها را حذف کرد.
نگرانی ناشران از استفاده رایگان متا از محتوای وب‌سایت‌ها
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مطرح‌شده، احتمال استفاده متا از محتوای رسانه‌ها و ناشران برای آموزش هوش مصنوعی بدون انعقاد قراردادهای جداگانه بود.
بسیاری از رسانه‌های خبری دارای صفحات تجاری در فیسبوک و حساب‌های حرفه‌ای در اینستاگرام هستند. کارشناسان معتقد بودند متن اولیه قوانین ممکن است به متا اجازه دهد وب‌سایت‌های مرتبط با این حساب‌ها را نیز برای جمع‌آوری اطلاعات هدف قرار دهد.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که محتوای رسانه‌ها معمولاً تحت قوانین حق نشر قرار می‌گیرد و استفاده از آن برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز صنعت فناوری تبدیل شده است.
جیمز گریملمن، استاد حقوق دانشگاه کرنل، از جمله کارشناسانی بود که درباره گستردگی اختیارات مطرح‌شده در متن اولیه هشدار داد.
آیا متا جمع‌آوری اطلاعات وب‌سایت‌ها را متوقف کرده است؟
حذف بند مربوط به آموزش هوش مصنوعی به معنای توقف کامل جمع‌آوری اطلاعات توسط متا نیست.
براساس بررسی Nieman Journalism Lab، نسخه اصلاح‌شده همچنان به متا اجازه می‌دهد از ابزارهای خودکار برای دسترسی و بررسی وب‌سایت‌های مرتبط با فعالیت‌های تجاری استفاده کند.
تفاوت مهم این است که متن جدید دیگر مجوز صریحی برای استفاده از این اطلاعات در آموزش مدل‌های هوش مصنوعی ارائه نمی‌دهد و کاربردهای آن به محصولات تبلیغاتی و تجاری محدودتر شده است.
بااین‌حال، برخی کارشناسان حقوقی معتقدند دامنه مجوزهای باقی‌مانده همچنان گسترده است و ممکن است پرسش‌هایی درباره حقوق صاحبان محتوا ایجاد کند.
واکنش رسمی متا به انتقادها چه بود؟
متا در واکنش به گزارش‌ها اعلام کرد که تغییرات جدید به معنای گسترش اختیارات شرکت برای جمع‌آوری اطلاعات وب‌سایت‌های خبری نیست.
سخنگویان شرکت توضیح دادند که قوانین مورد بحث صرفاً به محصولات تبلیغاتی و تجاری مربوط می‌شوند و قرار نیست شیوه استفاده متا از خزنده‌های وب را تغییر دهند.
متا همچنین تأکید کرد که صاحبان وب‌سایت‌ها همچنان می‌توانند از فایل robots.txt برای اعلام محدودیت‌های دسترسی خزنده‌ها استفاده کنند.
به گفته شرکت، تغییر متن قوانین با هدف رفع سوءبرداشت‌ها و شفاف‌تر کردن دامنه استفاده از اطلاعات انجام شده است.
نقش robots.txt در محافظت از محتوای وب‌سایت‌ها
فایل robots.txt یکی از ابزارهای متداول مدیریت دسترسی خزنده‌های وب به بخش‌های مختلف یک وب‌سایت است.
مدیران سایت‌ها می‌توانند از طریق این فایل مشخص کنند کدام بخش‌ها برای خزنده‌های مشخص قابل دسترسی باشند.
بااین‌حال، robots.txt یک سازوکار فنی برای اعلام ترجیحات دسترسی است و به‌تنهایی نمی‌تواند مانع تمام روش‌های جمع‌آوری اطلاعات شود.
یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده درباره متن اولیه قوانین متا این بود که آیا پذیرش شرایط تجاری می‌تواند محدودیت‌های اعلام‌شده توسط صاحبان وب‌سایت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد یا خیر.
متا اعلام کرده که قوانین جدید حقوق تازه‌ای برای نادیده گرفتن این محدودیت‌ها ایجاد نمی‌کنند.
قوانین جدید متا از چه زمانی اجرا می‌شوند؟
نسخه اصلاح‌شده شرایط تجاری متا قرار است از ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ اجرایی شود.
این قوانین برای طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های تجاری در پلتفرم‌های متا، از جمله تبلیغات، مدیریت صفحات تجاری و استفاده از ابزارهای کسب‌وکار، اهمیت دارند.
اگرچه شرکت اشاره مستقیم به آموزش هوش مصنوعی را حذف کرده است، بحث درباره محدوده مجاز جمع‌آوری اطلاعات همچنان ادامه دارد.
این اتفاق نشان می‌دهد با افزایش نیاز شرکت‌های هوش مصنوعی به داده‌های آموزشی، شفافیت قراردادها و حقوق صاحبان محتوا اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در حال حاضر هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد متا با استناد به بند حذف‌شده، محتوای رسانه‌ها را برای آموزش هوش مصنوعی جمع‌آوری کرده است.
دیدگاه‌ها