آژانس فضایی ژاپن (JAXA) با پرتاب موفق کاوشگر MMX، یکی از جاه‌طلبانه‌ترین مأموریت‌های اکتشاف فضایی خود را آغاز کرد. این فضاپیما قرار است به قمر فوبوس در اطراف مریخ سفر کند، از سطح آن نمونه‌برداری انجام دهد و مواد جمع‌آوری‌شده را برای بررسی در آزمایشگاه‌های زمینی به سیاره ما بازگرداند.
به گزارش تکراتو، مأموریت Martian Moons eXploration یا به‌اختصار MMX، روز ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ ساعت ۴:۴۱ بامداد به وقت ژاپن با موشک H3 از مرکز فضایی تانگاشیما پرتاب شد. براساس برنامه‌ریزی آژانس فضایی ژاپن، این کاوشگر در سال ۲۰۲۷ به مریخ می‌رسد و در صورت موفقیت مراحل بعدی، نخستین نمونه‌های قمر فوبوس در سال ۲۰۳۱ به زمین بازخواهند گشت.
مأموریت MMX ژاپن چیست؟
مأموریت MMX با هدف مطالعه دو قمر مریخ، یعنی فوبوس و دیموس، طراحی شده است.
فوبوس قمر بزرگ‌تر مریخ است و در فاصله نسبتاً نزدیکی از این سیاره گردش می‌کند. با وجود سال‌ها مطالعه مریخ، دانشمندان هنوز درباره چگونگی شکل‌گیری قمرهای آن به پاسخ قطعی نرسیده‌اند.
ژاپن امیدوار است با بررسی دقیق سطح و ترکیبات فوبوس، اطلاعات تازه‌ای درباره تاریخچه مریخ و شکل‌گیری اجرام منظومه شمسی به دست آورد.
این مأموریت همچنین نخستین تلاش برای بازگرداندن نمونه از یکی از قمرهای مریخ به زمین محسوب می‌شود.
پرتاب موفق کاوشگر ژاپنی با موشک H3
کاوشگر MMX با استفاده از موشک H3 از مرکز فضایی تانگاشیما در جنوب ژاپن به فضا پرتاب شد.
این پرتاب یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های بین‌سیاره‌ای ژاپن محسوب می‌شود و نقطه عطف تازه‌ای برای برنامه فضایی این کشور به شمار می‌رود.
موشک H3 پس از آغاز دشوار فعالیت خود در سال ۲۰۲۳، اکنون مسئولیت ارسال یکی از پیچیده‌ترین کاوشگرهای ژاپنی به مقصدی فراتر از زمین را بر عهده گرفته است.
فضاپیمای MMX حدود پنج تن جرم دارد و برای انجام مأموریتی چندساله طراحی شده است.
چرا ژاپن می‌خواهد از قمر فوبوس نمونه جمع‌آوری کند؟
یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های دانشمندان این است که فوبوس و دیموس چگونه به وجود آمده‌اند.
براساس یکی از فرضیه‌ها، این دو قمر در گذشته سیارک‌هایی مستقل بوده‌اند که در دام گرانش مریخ گرفتار شده‌اند.
فرضیه دیگر می‌گوید برخورد جرمی بزرگ با مریخ، موادی را به مدار این سیاره پرتاب کرده و قمرهای کنونی از بقایای آن برخورد شکل گرفته‌اند.
بررسی نمونه‌های واقعی فوبوس می‌تواند به دانشمندان کمک کند شواهد دقیق‌تری برای ارزیابی این فرضیه‌ها به دست آورند.
همچنین ترکیبات این قمر ممکن است اطلاعات ارزشمندی درباره انتقال مواد و تکامل منظومه شمسی اولیه ارائه دهند.
بازگرداندن حداقل ۱۰ گرم خاک از فوبوس
یکی از اهداف اصلی مأموریت MMX، جمع‌آوری دست‌کم ۱۰ گرم نمونه از سطح فوبوس است.
این مقدار در نگاه اول ناچیز به نظر می‌رسد، اما بررسی دقیق نمونه‌های فضایی در آزمایشگاه‌های زمینی می‌تواند اطلاعات علمی بسیار ارزشمندی تولید کند.
براساس برنامه مأموریت، کاوشگر پس از رسیدن به اطراف مریخ، سطح فوبوس را بررسی می‌کند و برای انتخاب محل مناسب نمونه‌برداری آماده خواهد شد.
در ادامه، فضاپیما برای جمع‌آوری مواد سطحی فرودهای کنترل‌شده‌ای انجام می‌دهد.
نمونه‌های جمع‌آوری‌شده در محفظه‌ای مخصوص نگهداری خواهند شد تا در پایان مأموریت به زمین منتقل شوند.
ربات IDEFIX چه نقشی در مأموریت دارد؟
یکی از بخش‌های جذاب MMX، همراه‌داشتن یک مریخ‌نورد کوچک به نام IDEFIX است؛ البته این ربات قرار نیست روی مریخ حرکت کند، بلکه مقصد آن سطح فوبوس خواهد بود.
IDEFIX با همکاری مرکز هوافضای آلمان و آژانس فضایی فرانسه ساخته شده است.
این ربات قرار است در حدود سال‌های ۲۰۲۸ تا ۲۰۲۹ روی فوبوس فرود بیاید و برای تقریباً ۱۰۰ روز به بررسی محیط و سطح این قمر بپردازد.
اطلاعات جمع‌آوری‌شده می‌توانند شناخت پژوهشگران از شرایط سطح فوبوس را افزایش دهند و به مراحل بعدی مأموریت کمک کنند.
همکاری ناسا و آژانس‌های فضایی اروپا با ژاپن
اگرچه مدیریت اصلی MMX بر عهده آژانس فضایی ژاپن است، این پروژه با مشارکت بین‌المللی گسترده‌ای انجام می‌شود.
ناسا، آژانس فضایی اروپا، مرکز هوافضای آلمان و آژانس فضایی فرانسه در بخش‌های مختلف این مأموریت مشارکت دارند.
برای مثال، ناسا ابزار علمی MEGANE را برای بررسی ترکیبات عنصری سطح فوبوس فراهم کرده است.
این ابزار با مطالعه پرتوهای گاما و نوترون‌ها به دانشمندان کمک می‌کند شناخت دقیق‌تری از مواد تشکیل‌دهنده قمر مریخ به دست آورند.
چنین همکاری‌هایی نشان می‌دهد اکتشافات پیچیده فضایی بیش‌ازپیش به مشارکت علمی و فناوری کشورهای مختلف وابسته شده‌اند.
زمان رسیدن MMX به مریخ و بازگشت به زمین
براساس برنامه منتشرشده، مأموریت MMX چند مرحله اصلی دارد.
فضاپیما در اوت ۲۰۲۷ به اطراف مریخ خواهد رسید و سپس به بررسی فوبوس می‌پردازد.
در ادامه، ربات IDEFIX روی سطح این قمر فرود خواهد آمد و عملیات شناسایی و نمونه‌برداری نیز انجام می‌شود.
پس از تکمیل بررسی‌های علمی، کاوشگر در سال ۲۰۳۰ مسیر بازگشت به زمین را آغاز می‌کند.
در نهایت، محفظه حامل نمونه‌ها قرار است در سال ۲۰۳۱ وارد جو زمین شود و در منطقه وومرا در استرالیا فرود بیاید.
البته این زمان‌بندی به موفقیت مراحل مختلف مأموریت وابسته است و احتمال تغییر آن وجود دارد.
مأموریت ژاپن چه اهمیتی برای آینده اکتشاف مریخ دارد؟
اگر MMX بتواند نمونه‌های فوبوس را با موفقیت به زمین بازگرداند، دانشمندان برای نخستین بار فرصت بررسی مستقیم مواد یکی از قمرهای مریخ را در آزمایشگاه‌های زمینی خواهند داشت.
این دستاورد می‌تواند به حل پرسش‌های قدیمی درباره منشأ قمرهای مریخ و تاریخچه منظومه شمسی کمک کند.
از سوی دیگر، فناوری‌های مورد استفاده برای فرود، نمونه‌برداری و بازگشت از اطراف مریخ می‌توانند تجربه ارزشمندی برای مأموریت‌های فضایی آینده فراهم کنند.
پرتاب موفق MMX تنها آغاز این سفر پنج‌ساله است؛ سفری که در صورت موفقیت، می‌تواند فصل تازه‌ای در تاریخ اکتشافات فضایی رقم بزند.
دیدگاه‌ها