باکتری هلیکوباکتر پیلوری که بیشتر به‌عنوان عامل عفونت معده و یکی از عوامل مهم سرطان معده شناخته می‌شود، ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ نیز ارتباط داشته باشد. یک پژوهش گسترده بین‌المللی نشان می‌دهد مواجهه با این باکتری با افزایش قابل‌توجه خطر سرطان کولورکتال همراه است.
به گزارش تکراتو، پژوهشی که در سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی eGastroenterology منتشر شد، با بررسی داده‌های ده‌ها مطالعه و میلیون‌ها نفر، تخمین زده است که حدود ۲۲ درصد موارد سرطان روده بزرگ در جهان ممکن است با مواجهه با هلیکوباکتر پیلوری ارتباط داشته باشند. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که این عدد یک برآورد آماری است و به معنای اثبات نقش مستقیم باکتری در ایجاد تمام این موارد سرطان نیست.
ارتباط هلیکوباکتر پیلوری با سرطان روده بزرگ
هلیکوباکتر پیلوری یا H. pylori باکتری شایعی است که می‌تواند برای سال‌ها در معده انسان زندگی کند. بسیاری از افراد آلوده به این باکتری هیچ علامت مشخصی ندارند، اما عفونت در بعضی افراد می‌تواند به التهاب مزمن معده، زخم گوارشی و افزایش خطر سرطان معده منجر شود.
اکنون پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند اثرات احتمالی این باکتری ممکن است به معده محدود نباشد.
در مطالعه جدید، پژوهشگران ارتباط میان مواجهه با هلیکوباکتر پیلوری و خطر ابتلا به سرطان کولورکتال، شامل سرطان روده بزرگ و راست‌روده، را بررسی کردند.
نتایج نشان داد افرادی که سابقه مواجهه با این باکتری داشتند، در مجموع با خطر نسبی حدود ۱٫۵۹ برابر برای ابتلا به سرطان کولورکتال مواجه بودند.
به بیان ساده‌تر، در تحلیل تجمیعی پژوهش‌ها، خطر نسبی سرطان در گروه مواجهه‌یافته با باکتری حدود ۵۹ درصد بیشتر گزارش شد.
بااین‌حال، این عدد نباید به معنای افزایش قطعی ۵۹ درصدی احتمال ابتلای هر فرد تفسیر شود.
بررسی اطلاعات نزدیک به ۴۹ میلیون نفر
پژوهشگران برای دستیابی به تصویری گسترده از این ارتباط، نتایج ۴۳ مطالعه علمی را بررسی کردند.
این مطالعات در مجموع اطلاعات ۴۸ میلیون و ۶۹۴ هزار و ۴۰۳ نفر را شامل می‌شدند.
محققان همچنین از داده‌های پایگاه جهانی سرطان GLOBOCAN برای تخمین بار سرطان روده بزرگ در مناطق مختلف جهان استفاده کردند.
با ترکیب نتایج مطالعات و مدل‌سازی آماری، پژوهشگران برآورد کردند که حدود ۲۲ درصد موارد سرطان کولورکتال در سطح جهان ممکن است با مواجهه با هلیکوباکتر پیلوری ارتباط داشته باشند.
بازه عدم‌قطعیت این تخمین از ۱۴٫۷ تا ۲۹٫۴ درصد گزارش شد.
البته این برآورد به فرضیات مدل و نوع مطالعات مورد استفاده وابسته است. هنگامی که تحلیل به مطالعات جمعیت‌محور و هم‌گروهی محدود شد، سهم تخمینی پایین‌تری به دست آمد.
بنابراین، نمی‌توان نتیجه گرفت که هلیکوباکتر پیلوری عامل اثبات‌شده ۲۲ درصد از موارد سرطان روده بزرگ است.
چرا یک باکتری معده ممکن است بر روده بزرگ تأثیر بگذارد؟
پرسش مهم این است که چگونه باکتری‌ای که عمدتاً در معده زندگی می‌کند، ممکن است با سرطان روده بزرگ ارتباط داشته باشد.
پژوهشگران چند سازوکار احتمالی را مطرح کرده‌اند.
یکی از این فرضیه‌ها، نقش التهاب مزمن است. عفونت طولانی‌مدت هلیکوباکتر پیلوری ممکن است بر فعالیت سیستم ایمنی و مسیرهای التهابی بدن تأثیر بگذارد.
فرضیه دیگر به تغییرات میکروبیوم روده مربوط می‌شود. میکروبیوم مجموعه‌ای از میکروارگانیسم‌هاست که در دستگاه گوارش زندگی می‌کنند و در فرایندهای مختلف بدن نقش دارند.
برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند عفونت هلیکوباکتر پیلوری ممکن است از طریق تغییر محیط گوارشی و پاسخ‌های ایمنی، شرایطی ایجاد کند که با افزایش احتمال تغییرات غیرطبیعی سلولی همراه باشد.
بااین‌حال، هیچ‌یک از این سازوکارها هنوز توضیح قطعی و اثبات‌شده‌ای برای ارتباط این باکتری با سرطان کولورکتال نیستند.
آیا درمان هلیکوباکتر پیلوری خطر سرطان روده را کاهش می‌دهد؟
یکی از بخش‌های مهم پژوهش جدید، بررسی ارتباط درمان عفونت با خطر سرطان روده بزرگ بود.
در تعدادی از مطالعات مشاهده‌ای، افرادی که درمان ریشه‌کنی هلیکوباکتر پیلوری را دریافت کرده بودند، در پیگیری‌های بلندمدت با خطر کمتری برای ابتلا به سرطان کولورکتال مواجه شدند.
این ارتباط به‌ویژه در بررسی‌هایی که بیش از ۱۰ سال پیگیری داشتند مشاهده شد.
بااین‌حال، تعداد مطالعات مرتبط با اثر درمان محدود بود و نتایج تمام پژوهش‌ها یکسان نبود.
برای مثال، پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ در مجله Gut منتشر شد، داده‌های دو مجموعه مطالعاتی بزرگ در چین را بررسی کرد.
در یکی از این مجموعه‌ها، درمان عفونت با کاهش خطر سرطان کولورکتال در پیگیری طولانی‌مدت همراه بود؛ اما در مجموعه دیگر، کاهش خطر معناداری در کل شرکت‌کنندگان مشاهده نشد.
این تفاوت نشان می‌دهد هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت درمان هلیکوباکتر پیلوری برای تمام افراد باعث کاهش خطر سرطان روده بزرگ می‌شود.
آیا افراد مبتلا به هلیکوباکتر پیلوری باید نگران سرطان باشند؟
ابتلا به هلیکوباکتر پیلوری به معنای ابتلای حتمی به سرطان معده یا روده بزرگ نیست.
این عفونت در بسیاری از نقاط جهان شایع است و بخش بزرگی از افراد آلوده هرگز به سرطان مبتلا نمی‌شوند.
علاوه بر این، سرطان کولورکتال بیماری پیچیده‌ای است که عوامل مختلفی مانند سن، سابقه خانوادگی، برخی بیماری‌های زمینه‌ای و عوامل ژنتیکی در ایجاد آن نقش دارند.
به همین دلیل، نتیجه یک آزمایش مثبت هلیکوباکتر پیلوری نباید به‌تنهایی نشانه وجود سرطان تلقی شود.
در صورت تشخیص عفونت، تصمیم درباره درمان باید با نظر پزشک و براساس دستورالعمل‌های معتبر پزشکی انجام شود.
آیا غربالگری سرطان روده بزرگ باید تغییر کند؟
با وجود یافته‌های جدید، شواهد فعلی برای تغییر دستورالعمل‌های عمومی غربالگری سرطان کولورکتال صرفاً براساس وضعیت هلیکوباکتر پیلوری کافی نیستند.
روش‌های غربالگری مانند آزمایش‌های مدفوع و کولونوسکوپی همچنان براساس سن، سابقه خانوادگی، علائم و عوامل خطر شناخته‌شده توصیه می‌شوند.
پژوهشگران معتقدند برای مشخص‌شدن نقش واقعی این باکتری در پیشگیری از سرطان روده، به مطالعات آینده‌نگر و کارآزمایی‌های دقیق‌تر نیاز است.
همچنین باید روشن شود که آیا درمان عفونت در گروه‌های خاصی از افراد می‌تواند مزایای بیشتری داشته باشد یا خیر.
کشف ارتباطی مهم، اما هنوز اثبات‌نشده
پژوهش جدید یکی از گسترده‌ترین بررسی‌ها درباره ارتباط هلیکوباکتر پیلوری و سرطان روده بزرگ به شمار می‌رود.
بررسی داده‌های نزدیک به ۴۹ میلیون نفر نشان می‌دهد مواجهه با این باکتری با افزایش نسبی خطر سرطان کولورکتال همراه است.
بااین‌حال، تفاوت قابل‌توجه میان نتایج مطالعات و ماهیت مشاهده‌ای بخش زیادی از شواهد، مانع نتیجه‌گیری قطعی درباره رابطه علت و معلولی می‌شود.
در مجموع، این یافته‌ها می‌توانند مسیر تحقیقات تازه‌ای را درباره پیشگیری از سرطان روده بزرگ باز کنند، اما هنوز به معنای آن نیستند که هر فرد آلوده به هلیکوباکتر پیلوری در معرض خطر بالای سرطان قرار دارد.
دیدگاه‌ها