سازمان نظارت بر ارتباطات روسیه، موسوم به روسکومنادزور، شرکت‌های اپل و مایکروسافت را به فهرست رسمی «سازمان‌دهندگان انتشار اطلاعات» اضافه کرده است؛ اقدامی که این دو غول فناوری آمریکایی را مشمول الزامات قانونی روسیه برای ذخیره‌سازی اطلاعات کاربران و ارائه داده‌ها به نهادهای امنیتی می‌کند.
براساس گزارش رسانه‌های روسی از جمله RBC و ودوموستی در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، نام اپل و مایکروسافت از ۲ اکتبر در این فهرست ثبت شده است. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست این شرکت‌ها داوطلبانه ثبت‌نام کرده‌اند یا نهاد ناظر آن‌ها را به‌صورت اجباری وارد فهرست کرده است. همچنین هیچ مدرک عمومی وجود ندارد که نشان دهد این دو شرکت در نتیجه تصمیم جدید، محتوای پیام‌های کاربران را در اختیار دولت روسیه قرار داده‌اند.
روسیه اپل و مایکروسافت را وارد فهرست نظارتی کرد
روسکومنادزور، نهاد مسئول نظارت بر اینترنت و ارتباطات روسیه، نام دو شرکت بزرگ فناوری آمریکایی را به فهرست موسوم به ORI اضافه کرده است.
این فهرست شامل شرکت‌ها و سرویس‌هایی است که امکان دریافت، ارسال، انتقال یا پردازش پیام‌های الکترونیکی کاربران را فراهم می‌کنند.
براساس اطلاعات منتشرشده، مایکروسافت با شماره ثبت 593-PP و اپل با شماره 594-PP در این سامانه ثبت شده‌اند.
اگرچه تاریخ ثبت این شرکت‌ها ۲ اکتبر ۲۰۲۶ است، خبر آن در ۲۸ اکتبر مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت.
درحال‌حاضر، ثبت نام این دو شرکت به معنای مسدودشدن خودکار وب‌سایت‌ها یا تمام خدمات آن‌ها در روسیه نیست.
اپل و مایکروسافت چه اطلاعاتی باید ذخیره کنند؟
مطابق قوانین روسیه، شرکت‌های مشمول فهرست ORI موظف‌اند انواع مشخصی از داده‌های ارتباطی کاربران را نگهداری کنند.
این اطلاعات شامل داده‌های مربوط به کاربران، سوابق ارسال و دریافت پیام‌ها و اطلاعات فنی مرتبط با ارتباطات الکترونیکی است.
براساس گزارش‌های منتشرشده، الزام نگهداری برخی اطلاعات کاربران و سوابق ارتباطی می‌تواند تا سه سال ادامه داشته باشد.
از سوی دیگر، محتوای پیام‌های متنی، صوتی و تصویری نیز مشمول الزام نگهداری تا شش ماه است.
این الزامات بخشی از چارچوب قانونی روسیه برای نظارت بر ارتباطات اینترنتی محسوب می‌شوند.
بااین‌حال، باید میان الزام قانونی به نگهداری اطلاعات و اجرای عملی آن توسط شرکت‌ها تفاوت قائل شد.
آیا دولت روسیه می‌تواند پیام‌های کاربران را بخواند؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های قوانین ORI، الزام شرکت‌های مشمول به ارائه اطلاعات مشخص به نهادهای دولتی و امنیتی در شرایط پیش‌بینی‌شده در قانون است.
این موضوع می‌تواند شامل درخواست اطلاعات ارتباطی کاربران از سوی نهادهایی مانند سرویس امنیت فدرال روسیه یا FSB باشد.
بااین‌حال، ثبت یک شرکت در فهرست ORI به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که نهادهای امنیتی به تمام پیام‌های کاربران آن شرکت دسترسی پیدا کرده‌اند.
دسترسی واقعی به محتوای ارتباطات به عوامل مختلفی از جمله معماری فنی سرویس، نوع رمزنگاری، اطلاعات در اختیار ارائه‌دهنده و میزان همکاری شرکت بستگی دارد.
بنابراین، نمی‌توان نتیجه گرفت که دولت روسیه اکنون قادر به خواندن تمام پیام‌های iMessage یا دیگر سرویس‌های اپل و مایکروسافت است.
آیا iMessage و iCloud تحت تأثیر قرار می‌گیرند؟
اپل سرویس‌های متعددی برای ارتباط و ذخیره‌سازی اطلاعات کاربران ارائه می‌کند.
iMessage یکی از مهم‌ترین این سرویس‌هاست که از رمزنگاری سرتاسری برای محافظت از محتوای پیام‌ها استفاده می‌کند.
از سوی دیگر، iCloud مجموعه‌ای از خدمات ذخیره‌سازی و همگام‌سازی اطلاعات را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.
کارشناسان معتقدند الزامات جدید روسیه ممکن است بر برخی سرویس‌های ارتباطی و ابری اپل تأثیر بگذارد.
بااین‌حال، هنوز مشخص نیست کدام خدمات اپل دقیقاً مشمول الزامات اجرایی تازه خواهند شد.
همچنین نمی‌توان صرفاً از ثبت نام اپل در فهرست ORI نتیجه گرفت که رمزنگاری سرتاسری iMessage تضعیف شده یا محتوای تمام پیام‌ها در دسترس مقامات روسیه قرار گرفته است.
وضعیت سرویس‌های مایکروسافت در روسیه
مایکروسافت نیز خدمات گسترده‌ای در حوزه ارتباطات سازمانی، رایانش ابری و نرم‌افزار ارائه می‌کند.
محصولاتی مانند Microsoft Teams، Outlook و سرویس‌های ابری این شرکت می‌توانند از نظر نوع فعالیت در محدوده توجه نهادهای ناظر قرار بگیرند.
بااین‌حال، در اطلاعات عمومی مربوط به ثبت مایکروسافت، فهرست دقیقی از سرویس‌های مشمول الزامات جدید منتشر نشده است.
این شرکت پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، بخش مهمی از فعالیت‌های تجاری خود در روسیه را متوقف کرد.
با وجود این، محصولات مایکروسافت همچنان در بخش‌هایی از بازار نرم‌افزار و زیرساخت فناوری روسیه مورد استفاده قرار می‌گیرند.
در نتیجه، هرگونه محدودیت احتمالی آینده می‌تواند برای کاربران و کسب‌وکارهایی که به خدمات این شرکت وابسته هستند اهمیت داشته باشد.
آیا ثبت اپل و مایکروسافت اجباری بوده است؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره تصمیم اخیر روسکومنادزور این است که آیا اپل و مایکروسافت خودشان برای ورود به فهرست ORI اقدام کرده‌اند یا ثبت آن‌ها بدون رضایتشان انجام شده است.
طبق مقررات روسیه، نهاد ناظر در شرایط مشخص می‌تواند شرکت‌هایی را که الزامات ثبت‌نام را رعایت نکرده‌اند، به‌صورت اجباری وارد فهرست کند.
این اختیار در سال‌های اخیر گسترش یافته و پیش‌تر نیز برای برخی شرکت‌های خارجی مورد استفاده قرار گرفته است.
برای نمونه، شرکت Cloudflare در سال ۲۰۲۵ پس از اختلاف با نهاد ناظر روسیه به این فهرست اضافه شد.
بااین‌حال، در پرونده اپل و مایکروسافت هنوز اطلاعات عمومی کافی برای تعیین داوطلبانه یا اجباری بودن ثبت وجود ندارد.
خطر جریمه و مسدودسازی سرویس‌ها
ثبت در فهرست ORI برای شرکت‌های فناوری تنها یک اقدام اداری نیست.
اگر شرکتی از اجرای تعهدات قانونی مربوط به ذخیره‌سازی یا ارائه اطلاعات خودداری کند، ممکن است با جریمه و محدودیت‌های قانونی مواجه شود.
در برخی شرایط، این اختلاف‌ها می‌توانند به محدودسازی دسترسی کاربران به خدمات شرکت منجر شوند.
بااین‌حال، چنین محدودیت‌هایی معمولاً نتیجه فرایندهای حقوقی و تصمیم‌های اجرایی بعدی هستند و صرف ورود نام شرکت به فهرست به معنای مسدودسازی فوری خدمات آن نیست.
اپل پیش‌تر نیز به‌دلیل اختلاف‌های نظارتی در روسیه با جریمه مواجه شده است.
براساس گزارش ودوموستی، دادگاهی در مسکو در ژوئن ۲۰۲۶ اپل را به‌دلیل تکرار تخلف مرتبط با الزامات سازمان‌دهندگان انتشار اطلاعات، ۵۰۰ هزار روبل جریمه کرد.
گوگل و دیگر شرکت‌های فناوری نیز در فهرست روسیه هستند
اپل و مایکروسافت نخستین شرکت‌های خارجی نیستند که نامشان در فهرست ORI ثبت می‌شود.
روسیه پیش‌تر شرکت‌ها و سرویس‌های بین‌المللی مختلفی را به این سامانه اضافه کرده بود.
از جمله این موارد می‌توان به سرویس Google Meet اشاره کرد که در ژانویه ۲۰۲۶ وارد فهرست شد.
برخی پیام‌رسان‌های خارجی نیز در سال‌های گذشته با الزامات مشابهی مواجه شده‌اند.
این اقدامات بخشی از سیاست گسترده‌تر روسیه برای افزایش کنترل قانونی بر خدمات ارتباطی و داده‌های کاربران اینترنت محسوب می‌شوند.
پیامدهای تصمیم روسیه برای حریم خصوصی کاربران
ورود اپل و مایکروسافت به فهرست ORI نگرانی‌های تازه‌ای درباره حفاظت از اطلاعات کاربران ایجاد کرده است.
از یک سو، مقام‌های روسیه این الزامات را در چارچوب قوانین داخلی و دسترسی قانونی نهادهای مسئول به داده‌ها تعریف می‌کنند.
از سوی دیگر، منتقدان چنین مقرراتی معتقدند الزام شرکت‌ها به نگهداری طولانی‌مدت اطلاعات و ارائه آن به نهادهای امنیتی می‌تواند خطر سوءاستفاده از داده‌های شخصی را افزایش دهد.
این موضوع به‌ویژه برای سرویس‌هایی اهمیت دارد که بخش مهمی از اعتبار خود را بر پایه حفاظت از حریم خصوصی و امنیت ارتباطات کاربران بنا کرده‌اند.
درحال‌حاضر، مهم‌ترین ابهام این است که اپل و مایکروسافت چگونه به الزامات جدید واکنش نشان خواهند داد و آیا اجرای این قوانین بر دسترسی کاربران روسیه به خدمات آن‌ها تأثیر خواهد گذاشت یا خیر.
تا زمان انتشار اطلاعات رسمی بیشتر، باید میان ثبت قانونی شرکت‌ها، تعهدات احتمالی آن‌ها و دسترسی عملی دولت به اطلاعات کاربران تمایز قائل شد.
دیدگاه‌ها