پژوهشگران در بررسی تازه‌ای به ارتباطی پیچیده میان سطح هورمون تستوسترون و خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، یکی از شایع‌ترین اختلالات ریتم قلب، رسیده‌اند. برخلاف تصور رایج که پایین‌بودن تستوسترون را تنها وضعیت نگران‌کننده می‌داند، شواهد نشان می‌دهند سطوح بسیار بالا و بسیار پایین این هورمون ممکن است هر دو با افزایش خطر ضربان نامنظم قلب همراه باشند.
این یافته‌ها حاصل یک مقاله مروری منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Journal of the Endocrine Society است. پژوهشگران با بررسی مطالعات انسانی و آزمایشگاهی، الگویی Uشکل را برای ارتباط تستوسترون و خطر فیبریلاسیون دهلیزی پیشنهاد کرده‌اند. البته این نتایج هنوز رابطه علت و معلولی قطعی را اثبات نمی‌کنند.
ارتباط سطح تستوسترون با ضربان نامنظم قلب
تستوسترون هورمونی است که در عملکرد عضلات، استخوان‌ها و بسیاری از فرایندهای بدن نقش دارد. بااین‌حال، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند مقدار این هورمون ممکن است با فعالیت الکتریکی قلب نیز ارتباط داشته باشد.
محققان در بررسی شواهد موجود دریافتند که مردان دارای سطح پایین تستوسترون و همچنین افرادی با سطح بالای این هورمون، در برخی مطالعات با خطر بیشتری برای ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی مواجه بوده‌اند.
فیبریلاسیون دهلیزی زمانی رخ می‌دهد که فعالیت الکتریکی حفره‌های فوقانی قلب نامنظم شود. این اختلال می‌تواند باعث تپش قلب، خستگی و تنگی نفس شود و در برخی بیماران خطر سکته مغزی را افزایش دهد.
چرا هم تستوسترون پایین و هم تستوسترون بالا ممکن است خطرناک باشند؟
پژوهشگران معتقدند سطوح پایین و بالای تستوسترون احتمالاً از مسیرهای زیستی متفاوتی بر عملکرد سلول‌های قلب تأثیر می‌گذارند.
در سطح پایین تستوسترون، تنظیم کلسیم در سلول‌های عضله قلب ممکن است مختل شود. کلسیم در هماهنگی انقباض و فعالیت الکتریکی قلب نقش مهمی دارد و اختلال در تنظیم آن می‌تواند زمینه‌ساز ضربان‌های غیرطبیعی شود.
در مقابل، سطوح بالای تستوسترون ممکن است بر جریان یون‌های پتاسیم و مدت فعالیت الکتریکی سلول‌های قلب اثر بگذارد. چنین تغییراتی از نظر نظری می‌توانند شرایط بروز برخی آریتمی‌ها را فراهم کنند.
بااین‌حال، بخش مهمی از شواهد مربوط به این سازوکارها از مطالعات آزمایشگاهی به دست آمده و برای تأیید کامل آن‌ها در انسان به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
الگوی Uشکل؛ چرا سطح متوسط تستوسترون اهمیت دارد؟
یکی از مهم‌ترین نتایج مقاله جدید، پیشنهاد رابطه Uشکل میان میزان تستوسترون و خطر فیبریلاسیون دهلیزی است.
براساس این الگو، خطر اختلال ریتم قلب در دو انتهای طیف تستوسترون بیشتر است و در محدوده میانی کاهش پیدا می‌کند.
پژوهشگران با ترکیب نتایج مطالعات مشاهده‌ای، محدوده تقریبی ۳۵۰ تا ۵۵۰ نانوگرم در دسی‌لیتر را به‌عنوان ناحیه‌ای مطرح کرده‌اند که ممکن است با کمترین خطر همراه باشد.
البته این عدد یک هدف درمانی قطعی برای همه افراد نیست. سن، وضعیت سلامتی، شرایط آزمایش و سایر عوامل هورمونی در تفسیر سطح تستوسترون اهمیت دارند.
همچنین هنوز در کارآزمایی‌های آینده‌نگر ثابت نشده است که رساندن تستوسترون به این محدوده، خطر فیبریلاسیون دهلیزی را کاهش می‌دهد.
آیا درمان جایگزینی تستوسترون خطر آریتمی را افزایش می‌دهد؟
درمان جایگزینی تستوسترون برای برخی مردان بزرگسال که کمبود هورمون آن‌ها از نظر پزشکی تأیید شده، تجویز می‌شود.
بااین‌حال، نتایج پژوهش‌ها درباره تأثیر این درمان بر ریتم قلب یکسان نیست.
در کارآزمایی بزرگ TRAVERSE که نتایج آن در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، میزان بروز فیبریلاسیون دهلیزی در گروه دریافت‌کننده تستوسترون بیشتر بود.
در مقابل، یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۴ که نتایج ۱۰۶ کارآزمایی تصادفی را بررسی کرد، افزایش معنادار آماری خطر فیبریلاسیون دهلیزی را در مجموع داده‌ها شناسایی نکرد.
این اختلاف نشان می‌دهد که نمی‌توان درباره خطر قلبی درمان تستوسترون برای تمام بیماران حکم یکسانی صادر کرد.
چه عواملی باید پیش از درمان تستوسترون بررسی شوند؟
نویسندگان مقاله جدید تأکید کرده‌اند که تصمیم‌گیری درباره درمان جایگزینی تستوسترون باید براساس وضعیت هر بیمار انجام شود.
عواملی مانند فشار خون بالا، چاقی، آپنه خواب، بیماری‌های قلبی و مصرف الکل می‌توانند به‌طور مستقل بر خطر فیبریلاسیون دهلیزی تأثیر بگذارند.
بنابراین، ارزیابی وضعیت قلب و بررسی عوامل خطر پیش از آغاز درمان اهمیت دارد.
پژوهشگران همچنین بر پایش منظم بیماران تحت درمان تأکید کرده‌اند تا تغییرات احتمالی در وضعیت قلبی و سایر شاخص‌های سلامتی به‌موقع شناسایی شوند.
آیا باید برای پیشگیری از بیماری قلبی سطح تستوسترون را تغییر داد؟
یافته‌های جدید به این معنی نیستند که افراد باید برای پیشگیری از آریتمی، سطح تستوسترون خود را به‌صورت خودسرانه افزایش یا کاهش دهند.
مطالعه اخیر یک مرور روایی از پژوهش‌های موجود است و برخلاف یک کارآزمایی بالینی، مستقیماً اثر تغییر سطح تستوسترون بر کاهش خطر بیماری را آزمایش نکرده است.
علاوه‌براین، ارتباط آماری میان یک هورمون و بیماری لزوماً به معنای آن نیست که تغییر همان هورمون باعث پیشگیری از بیماری خواهد شد.
به همین دلیل، مصرف داروهای هورمونی یا تغییر درمان تجویزشده باید تنها با ارزیابی پزشک انجام شود.
تحقیقات بیشتری برای تأیید ارتباط تستوسترون و سلامت قلب لازم است
نتایج این بررسی نشان می‌دهد رابطه تستوسترون و سلامت قلب پیچیده‌تر از آن است که بتوان آن را به خوب‌بودن سطح بالا یا پایین هورمون محدود کرد.
اگرچه شواهد از ارتباط احتمالی دو سر طیف تستوسترون با افزایش خطر فیبریلاسیون دهلیزی حمایت می‌کنند، اختلاف میان نتایج مطالعات همچنان قابل‌توجه است.
پژوهشگران امیدوارند کارآزمایی‌های آینده مشخص کنند که آیا تنظیم درمان در محدوده میانی تستوسترون واقعاً می‌تواند خطر اختلالات ریتم قلب را کاهش دهد یا خیر.
دیدگاه‌ها