رانش عظیم کوه در آبدرهای گردشگری در آلاسکا، سونامیای نزدیک به ۵۰۰ متر ایجاد کرد؛ حادثهای که میتوانست فاجعهای مرگبار رقم بزند.
به گزارش تکراتو و به نقل از arstechnica، در ساعت ۵:۲۶ صبح به وقت محلی در ۱۰ اوت ۲۰۲۵، تودهای عظیم از سنگ با حجمی دستکم ۶۳٫۵ میلیون مترمکعب از کوهی مشرف به آبدره تریسی آرم در آلاسکا جدا شد.
این توده سنگی پس از سقوط به آبهای عمیق در انتهای یخچال طبیعی ساوت سایر، موجی عظیم به ارتفاع اولیه ۱۰۰ متر ایجاد کرد که با سرعتی بیش از ۷۰ متر بر ثانیه در آبدره حرکت کرد. زمانی که این موج به ساحل مقابل برخورد کرد، تا ارتفاع خیرهکننده ۴۸۱ متر بالاتر از سطح دریا بالا رفت.
آرام فاتیان، پژوهشگر دانشگاه کلگری و یکی از نویسندگان مطالعهای تازه در نشریه ساینس، میگوید این دومین سونامی بزرگ ثبتشده در تاریخ زمین بوده است.
او توضیح میدهد که این حادثه به دلیل نزدیک بودن به یک فاجعه انسانی، اهمیت زیادی دارد، اما چون تلفات جانی نداشت، تقریبا از توجه عمومی دور ماند. خوششانسی بزرگ این بود که رانش زمین در ساعات اولیه صبح رخ داد و بیشتر گردشگران و قایقها در منطقه حضور نداشتند.
سونامیهای ناشی از رانش زمین
سونامیهایی که در اثر زلزله ایجاد میشوند، معمولا هنگام رسیدن به خشکی ارتفاعی در حد چند ده متر دارند. اما سونامیهای ناشی از رانش زمین، مانند حادثه تریسی آرم، هرچند در محدودهای کوچکتر رخ میدهند، شدت بسیار بیشتری دارند.
زمانی که میلیونها تُن سنگ ناگهان وارد محیط بستهای مانند یک آبدره باریک میشود، جابهجایی عظیم آب و تغییرات عمق دریا موجهایی فوقالعاده بزرگ تولید میکند.
از سال ۱۹۲۵ تاکنون، دانشمندان ۲۷ رویداد مشابه با ارتفاع بیش از ۵۰ متر ثبت کردهاند. بزرگترین مورد مربوط به سونامی لیتویا بی در سال ۱۹۵۸ بود که موج آن به ارتفاع ۵۳۰ متر رسید.
منشأ سونامی ۲۰۲۵ تریسی آرم، تودهای سنگی در شیب شمالی آبدره بود. بخش بالایی این ناحیه حدود ۱۰۲۵ متر بالاتر از سطح دریا قرار داشت.
برای قرنها، این شیب بهواسطه فشار عظیم یخچال ساوت سایر پایدار مانده بود. اما این یخچال نیز مانند بسیاری از یخچالهای منطقه استیکین آیسفیلد، در سالهای اخیر به دلیل گرمایش زمین بهسرعت عقبنشینی کرده است.
فاجعهای که تغییرات اقلیمی رقم زد
آرام فاتیان میگوید تیم پژوهشی از زوایای مختلف این حادثه را بررسی کرده است. آنها با استفاده از تصاویر ماهوارهای دقیق قبل و بعد از حادثه، شکل رانش زمین، جهت حرکت و ساختار آن را بازسازی کردند. تصاویر ماهوارهای همچنین کاهش ضخامت یخچالهای منطقه را نشان دادند؛ موضوعی که پژوهشگران آن را عامل اصلی وقوع این حادثه میدانند.
طبق این مطالعه، گرمایش زمین در دوران صنعتی احتمال وقوع این فروپاشی را بهشدت افزایش داده است. پژوهشگران دریافتند دمای تابستانی منطقه از حدود سال ۱۸۷۵ تاکنون ۱٫۱ درجه سانتیگراد افزایش یافته و همین مسئله باعث شده خط برف دائمی حدود ۱۶۹ متر بالاتر برود.
ضخامت یخهای منطقه نیز بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است. فقط بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲، یخی که مانند تکیهگاه از شیب کوه محافظت میکرد، بین ۱۰۰ تا ۱۳۰ متر نازکتر شد.
بدون فشار میلیونها تُن یخ روی سنگها، شیب کوه دیگر توان تحمل وزن خود را نداشت. در ژوئیه ۲۰۲۵، تنها چند هفته پیش از حادثه، عقبنشینی یخچال بخش پایینی همان شیبی را آشکار کرد که بعدا فرو ریخت. در واقع، قفسی یخی که مانع سقوط سنگها میشد، دیگر وجود نداشت.
ترکهایی که کسی ندید
بررسی تصاویر ماهوارهای اپتیکی و راداری از هفتههای پیش از حادثه، هیچ نشانه واضحی از ترک یا تغییر شکل شدید در شیب کوه نشان نمیداد. از بیرون همهچیز عادی به نظر میرسید. اما در اعماق کوه، سنگها آرامآرام در حال لغزش بودند.
لرزهسنجهای منطقه از ۵ اوت شروع به ثبت زمینلرزههای کوچک و تکرارشونده کردند. تا ۹ اوت، این لرزشهای کوچک تقریبا هر ساعت رخ میدادند. در ۶ ساعت پایانی پیش از رانش اصلی، فاصله میان این لرزهها به ۳۰ تا ۶۰ ثانیه رسید.
پژوهشگران معتقدند این افزایش لرزشهای کوچک ناشی از شکستن تدریجی قطعات سنگ و یخ بوده است؛ زمانی که بخش بزرگی از صخره کمکم شروع به حرکت به سمت پایین کرد. حدود یک ساعت پیش از رانش اصلی، این سیگنالها به یک لغزش مداوم تبدیل شدند و در نهایت کوه فرو ریخت.
برخورد ۶۳٫۵ میلیون مترمکعب سنگ با آبدره، نیرویی تولید کرد که در سراسر جهان ثبت شد. امواج لرزهای ناشی از این حادثه توسط ایستگاههای لرزهنگاری مختلف روی زمین ثبت شدند و انرژی آن معادل یک زلزله ۵٫۴ ریشتری بود.
حرکت شدید آب در آبدره نیز موجی ایستا با دوره تناوب ۶۶ ثانیه ایجاد کرد که تا ۳۶ ساعت در منطقه ادامه داشت.
نزدیک به یک فاجعه انسانی
تریسی آرم یکی از مقاصد محبوب گردشگری در آلاسکا است. در تابستان، روزانه بیش از ۲۰ قایق از آبراههای تریسی و اندیکات عبور میکنند که تا ۶ کشتی بزرگ تفریحی نیز در میان آنها دیده میشود. اگر رانش زمین چند ساعت دیرتر و در اوج رفتوآمد گردشگران رخ میداد، نتیجه میتوانست بسیار مرگبار باشد.
حدود ۵۵ کیلومتر دورتر، گروهی از قایقسواران کایاک شاهد رسیدن آب به چادرهای خود بودند. موج شدید بخشی از تجهیزات و یکی از قایقهای آنها را با خود برد. در خلیج نو نیم نیز شاهدان از مشاهده موجی ۲ تا ۲٫۵ متری خبر دادند که از سمت تریسی آرم به ساحل نزدیک میشد.
در فاصله ۸۵ کیلومتری از محل حادثه، خدمه یک کشتی کوچک تفریحی دیدند که موج آب از روی یک تپه شنی عبور کرده و کشتی آنها را حدود ۳ متر بالا برده است؛ آن هم در شرایطی که سطح آب در حال پایین رفتن بود.
در دهانه آبدره نیز یک کشتی کروز متعلق به نشنال جئوگرافیک با حدود ۱۵۰ سرنشین در میان مه غلیظ لنگر انداخته بود. کاپیتان کشتی از جریانهای شدید آب، کف سفید روی سطح دریا و حجم زیاد یخ و آوار خبر داد.
خوششانسی بزرگ این بود که بستر ناهموار و کمعمق در نزدیکی دهانه آبدره مانند یک مانع طبیعی عمل کرد و بخش زیادی از انرژی موج را گرفت.
هشدار برای آینده
پژوهشگران هشدار میدهند که با ادامه گرمایش زمین، چنین حوادثی در آینده بیشتر رخ خواهند داد. ذوب یخچالهای ساحلی و آب شدن یخهای دائمی کوهستانهای قطبی، ساختار طبیعی این مناطق را ضعیف کرده است.
آرام فاتیان میگوید شرایط مشابه در بسیاری از نقاط جهان از جمله کانادا، آلاسکا، نیوزیلند، گرینلند و نروژ وجود دارد و احتمال تکرار چنین سونامیهایی در این مناطق کاملا واقعی است.
همزمان تعداد گردشگران نیز رو به افزایش است. تعداد مسافران کشتیهای کروز در آلاسکا از حدود ۱ میلیون نفر در سال ۲۰۱۶ به ۱٫۶ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ رسیده است. برخی از این کشتیها تا ۶۰۰۰ مسافر حمل میکنند و عملا مانند یک شهر شناور هستند.
پژوهشگران امیدوارند نتایج این مطالعه بتواند به طراحی سیستمهای هشدار زودهنگام کمک کند. آنها معتقدند لرزشهای کوچک ثبتشده پیش از حادثه تریسی آرم میتوانند نشانهای مهم برای پیشبینی چنین فجایعی باشند.
هدف بعدی تیم تحقیقاتی این است که بتوانند این علائم هشداردهنده را زودتر شناسایی کنند تا در آینده جان انسانهای بیشتری نجات پیدا کند.