موضوع فیلترینگ تلگرام بار دیگر در عراق مطرح شده است. این پیامرسان که میلیونها کاربر عراقی برای ارتباطات شخصی، پیگیری اخبار و فعالیتهای اجتماعی از آن استفاده میکنند، پیشتر نیز با محدودیتهای دولتی روبهرو شده بود. گزارش تازه زومیت به صدور دستور مسدودسازی تلگرام اشاره دارد؛ بااینحال، جزئیات این دستور و وضعیت اجرای آن در نوامبر ۲۰۲۶ هنوز از منابع مستقل بررسیشده تأیید نشده است.
براساس گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای عراقی، دولت فدرال عراق در آوریل ۲۰۲۶ دسترسی به تلگرام را در بخش بزرگی از کشور محدود کرد. این محدودیت در ماه مه و پس از اعلام تعهد تلگرام به رعایت الزامات قانونی و مقرراتی عراق برداشته شد. بررسی این سابقه نشان میدهد اختلاف میان مقامات عراقی و تلگرام بیشتر بر مسائل امنیتی، مدیریت محتوا و نحوه اجرای مقررات داخلی متمرکز بوده است.
سابقه فیلترینگ تلگرام در عراق
تلگرام در عراق یکی از پیامرسانهای پرکاربرد محسوب میشود. این پلتفرم علاوه بر پیامرسانی شخصی، برای انتشار اخبار، اطلاعیههای عمومی و ارتباطات گروهی استفاده میشود.
بااینحال، دولت عراق در سالهای اخیر چندین بار دسترسی به این سرویس را محدود کرده است.
یکی از نخستین موارد مهم در اوت ۲۰۲۳ رخ داد؛ زمانی که وزارت ارتباطات عراق اعلام کرد تلگرام به دلیل نگرانیهای امنیت ملی و حفاظت از اطلاعات شخصی شهروندان مسدود شده است.
مقامات عراقی در آن زمان مدعی شدند برخی کانالهای تلگرامی اطلاعات حساس مربوط به نهادهای دولتی و شهروندان را منتشر کردهاند.
وزارت ارتباطات عراق همچنین اعلام کرد پیش از مسدودسازی، درخواستهایی برای حذف محتوای موردنظر به تلگرام ارسال شده بود.
این محدودیت پس از چند روز برداشته شد.
مسدودسازی تلگرام در آوریل ۲۰۲۶
در آوریل ۲۰۲۶، کاربران بخشهای مختلف عراق بار دیگر با اختلال گسترده در دسترسی به تلگرام مواجه شدند.
براساس گزارش رسانه عراقی شفق نیوز، محدودیت در بغداد و چند استان دیگر اعمال شد، اما دسترسی کاربران در اقلیم کردستان عراق همچنان برقرار بود.
یک منبع دولتی در گفتوگو با این رسانه اعلام کرد تصمیم مسدودسازی در چارچوب اقدامات امنیتی دولت فدرال اتخاذ شده است.
طبق این گزارش، مقامات نگران استفاده برخی گروههای مسلح از پیامرسان برای ارتباطات و انتشار اطلاعات بودند.
بااینحال، در زمان آغاز محدودیت، توضیحات رسمی کاملی درباره جزئیات تصمیم و مبنای حقوقی آن منتشر نشده بود.
این وضعیت باعث شد موضوع فیلترینگ تلگرام به یکی از بحثهای مهم رسانهای و سیاسی عراق تبدیل شود.
رفع فیلترینگ تلگرام پس از توافق با مقامات عراق
در ۹ مه ۲۰۲۶، کمیسیون ارتباطات و رسانه عراق اعلام کرد محدودیت تلگرام برداشته خواهد شد.
براساس اطلاعیه این نهاد، مدیریت تلگرام تعهداتی برای رعایت الزامات قانونی و مقرراتی عراق ارائه کرده بود.
این تعهدات به موضوعاتی مانند مدیریت محتوا، حفاظت از کاربران و رعایت چارچوبهای قانونی کشور مربوط میشدند.
کمیسیون ارتباطات و رسانه عراق اعلام کرد بازگشت سرویس به شرایط عادی پس از تکمیل اقدامات فنی وزارت ارتباطات انجام میشود.
این نهاد همچنین تأکید کرد بر اجرای تعهدات تلگرام نظارت خواهد کرد.
بنابراین، رفع محدودیت به معنای پایان کامل اختلافهای احتمالی میان دولت عراق و این پیامرسان نبود، بلکه در چارچوب توافقی برای رعایت مقررات انجام شد.
چرا دولت عراق به فعالیت تلگرام حساس است؟
یکی از دلایل اهمیت تلگرام در عراق، نقش گسترده کانالهای عمومی این پیامرسان در انتشار اطلاعات است.
برخلاف پیامرسانهایی که بیشتر برای گفتوگوهای خصوصی استفاده میشوند، تلگرام امکان ایجاد کانالهای بزرگ و انتشار سریع محتوا برای تعداد زیادی مخاطب را فراهم میکند.
این ویژگی باعث شده رسانهها، نهادهای عمومی، گروههای سیاسی و مجموعههای مختلف از آن استفاده کنند.
در مقابل، مقامات عراقی درباره انتشار اطلاعات حساس، محتوای غیرقانونی و استفاده احتمالی برخی گروهها از امکانات این پلتفرم ابراز نگرانی کردهاند.
البته استفاده غیرقانونی برخی افراد یا گروهها از یک پیامرسان به معنای غیرقانونیبودن فعالیت تمام کاربران آن نیست.
از سوی دیگر، مسدودسازی گسترده یک سرویس ارتباطی میتواند بر فعالیت کاربران عادی، رسانهها و کسبوکارها نیز تأثیر بگذارد.
اختلاف درباره اختیارات قانونی مسدودسازی
فیلترینگ تلگرام در عراق تنها یک موضوع فنی یا امنیتی نبوده و درباره مبنای قانونی آن نیز اختلافنظرهایی مطرح شده است.
در جریان محدودیت آوریل ۲۰۲۶، برخی نمایندگان پارلمان عراق درباره اختیار نهادهای دولتی برای مسدودکردن پیامرسانها پرسشهایی مطرح کردند.
یکی از موضوعات مورد بحث، نقش وزارت ارتباطات در مقایسه با کمیسیون ارتباطات و رسانه عراق بود.
منتقدان خواستار توضیح روشن درباره مبنای حقوقی تصمیم و آثار آن بر حقوق ارتباطی شهروندان شدند.
در مقابل، نهادهای مسئول بر ضرورت رعایت مقررات و حفاظت از امنیت عمومی تأکید کردهاند.
این اختلاف نشان میدهد تصمیمهای مربوط به محدودسازی پلتفرمهای اینترنتی در عراق علاوه بر جنبه امنیتی، ابعاد حقوقی و اجتماعی نیز دارند.
فیلترینگ تلگرام چه تأثیری بر کاربران عراقی دارد؟
تلگرام در عراق تنها ابزاری برای ارسال پیام نیست. کانالهای خبری، مجموعههای آموزشی، کسبوکارها و گروههای اجتماعی نیز از این پلتفرم استفاده میکنند.
در نتیجه، اختلال در دسترسی به آن میتواند ارتباط میان کاربران و ارائهدهندگان خدمات را تحت تأثیر قرار دهد.
در جریان محدودیت آوریل ۲۰۲۶، رسانهها از افزایش توجه کاربران عراقی به ابزارهای حفظ حریم خصوصی و سرویسهای ارتباطی جایگزین خبر دادند.
همچنین گزارشهایی درباره آسیب به فعالیتهای آموزشی و رسانهای منتشر شد.
بااینحال، میزان دقیق خسارت اقتصادی یا تعداد کاربران تحت تأثیر در یک محدودیت احتمالی جدید مشخص نیست.
برای ارزیابی آثار هر تصمیم تازه باید دامنه جغرافیایی، مدت اجرا و وضعیت دسترسی کاربران در شبکههای مختلف مشخص شود.
آیا تلگرام دوباره در نوامبر ۲۰۲۶ مسدود شده است؟
گزارش جدید زومیت به صدور دستور مسدودسازی تلگرام در عراق اشاره میکند، اما در منابع مستقلی که برای این خبر بررسی شدند، تأیید تازهای از اجرای سراسری چنین دستوری در نوامبر ۲۰۲۶ به دست نیامد.
آخرین تحول رسمی قابلتأیید در منابع بررسیشده، اعلام رفع محدودیت در ۹ مه ۲۰۲۶ است.
بنابراین، در شرایط فعلی نمیتوان با قطعیت گفت دستور تازه چه زمانی صادر شده، کدام نهاد مسئول اجرای آن است و آیا دسترسی کاربران عملاً قطع شده است یا خیر.
همچنین مشخص نیست در صورت اجرای محدودیت جدید، اقلیم کردستان عراق نیز مشمول آن خواهد شد یا وضعیت متفاوتی خواهد داشت.
انتشار بیانیه رسمی جدید از سوی وزارت ارتباطات یا کمیسیون ارتباطات و رسانه عراق میتواند این ابهامها را برطرف کند.
جمعبندی؛ سرنوشت تلگرام در عراق چه خواهد شد؟
سابقه فیلترینگ تلگرام در عراق نشان میدهد اختلاف میان مقامات این کشور و پیامرسان محبوب پاول دوروف موضوع تازهای نیست.
دولت عراق در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۶ به دلایل مرتبط با امنیت و حفاظت از اطلاعات کاربران، محدودیتهایی علیه تلگرام اعمال کرده است.
آخرین محدودیت تأییدشده در آوریل ۲۰۲۶ آغاز شد و در ماه مه، پس از اعلام تعهد تلگرام به رعایت مقررات، روند رفع آن آغاز شد.
اکنون با مطرحشدن گزارش تازه درباره دستور مسدودسازی، مهمترین پرسش این است که آیا محدودیت جدیدی واقعاً به اجرا درآمده یا خبر به مرحله صدور دستور و تصمیمگیری مربوط میشود.
تا انتشار تأییدیه رسمی و مستقل، باید میان سابقه قطعی فیلترینگ تلگرام در عراق و گزارش مربوط به محدودیت تازه تفاوت قائل شد.







دیدگاهها