غولهای شبکههای اجتماعی با یکی از جدیترین چالشهای حقوقی سالهای اخیر روبهرو شدهاند. یک دادگاه تجدیدنظر فدرال در آمریکا اجازه داده است هزاران شکایت علیه متا، گوگل، تیکتاک و اسنپچت ادامه پیدا کند؛ پروندههایی که مدعی هستند این شرکتها محصولات خود را بهگونهای طراحی کردهاند که بهویژه برای کودکان و نوجوانان اعتیادآور باشند.
به گزارش تکراتو و به نقل از دیجیاتو، دادگاه تجدیدنظر حوزه نهم ایالات متحده مستقر در سانفرانسیسکو درخواست متا و تیکتاک برای جلوگیری از ادامه روند هزاران پرونده مرتبط با اعتیاد به شبکههای اجتماعی را نپذیرفته است.
در نتیجه این تصمیم، بیش از ۳۰۰۰ شکایت مطرحشده در دادگاه فدرال میتوانند به روند حقوقی خود ادامه دهند.
بیش از ۳۰۰۰ پرونده علیه غولهای شبکههای اجتماعی
شاکیان در این پروندهها شرکتهای Meta Platforms، Alphabet بهعنوان مالک گوگل و یوتیوب، ByteDance مالک تیکتاک و Snap مالک اسنپچت را هدف قرار دادهاند.
ادعای اصلی این است که برخی ویژگیهای این پلتفرمها نه صرفاً برای ارائه محتوا، بلکه برای افزایش حداکثری تعامل و نگهداشتن کاربران در اپلیکیشنها طراحی شدهاند.
پروندهها بهطور ویژه روی تأثیر این طراحی بر کودکان و نوجوانان تمرکز دارند.
ویژگیهایی مانند پیمایش بینهایت محتوا، پیشنهادهای الگوریتمی، پخش خودکار ویدیو و دیگر سازوکارهای افزایش تعامل، از جمله مواردی هستند که در پروندههای مرتبط با اعتیاد به شبکههای اجتماعی مورد توجه قرار گرفتهاند.
Section 230 فعلاً متا و تیکتاک را نجات نداد
یکی از مهمترین ابعاد این پرونده به Section 230 قانون Communications Decency Act آمریکا مربوط میشود.
این قانون طی سالهای گذشته یکی از مهمترین سپرهای حقوقی شرکتهای اینترنتی در ایالات متحده بوده و در بسیاری از موارد پلتفرمها را در برابر مسئولیت ناشی از محتوای منتشرشده توسط کاربران محافظت میکند.
متا و تیکتاک تلاش کردند با استناد به همین قانون، تصمیم دادگاه بدوی را به چالش بکشند.
اما دادگاه تجدیدنظر حوزه نهم اعلام کرد درخواست تجدیدنظر شرکتها در این مرحله زودهنگام بوده است.
نکته مهمتر اینکه دادگاه Section 230 را یک «دفاع» حقوقی دانست، نه مصونیتی مطلق که بتواند شرکتها را از طی کردن روند قضایی معاف کند.
این تصمیم به معنی محکومیت نهایی متا یا سایر شرکتها نیست؛ بلکه اجازه میدهد پروندهها فعلاً به مسیر قضایی خود ادامه دهند.
دعوا فقط بر سر محتوای کاربران نیست
یکی از دلایلی که این پروندهها برای صنعت فناوری اهمیت زیادی دارند، ماهیت ادعاهای مطرحشده است.
شرکتهای شبکههای اجتماعی سالها برای پروندههای مربوط به محتوای کاربران به Section 230 استناد کردهاند.
اما بخش قابلتوجهی از شکایتهای جدید مستقیماً خود «طراحی محصول» را هدف قرار میدهند.
به بیان سادهتر، شاکیان فقط نمیگویند محتوای مضر در اینستاگرام، یوتیوب یا تیکتاک منتشر شده است؛ بلکه استدلال میکنند خود شرکتها ویژگیهایی را طراحی کردهاند که کاربران را به استفاده مداوم و اجباری از محصولاتشان ترغیب میکند.
اگر دادگاهها میان مسئولیت ناشی از «محتوای کاربران» و مسئولیت ناشی از «طراحی محصول» تفاوت قائل شوند، دامنه حفاظتی Section 230 برای شرکتهای فناوری میتواند با چالش جدی مواجه شود.
متا همزمان با پرونده دیگری نیز روبهرو است
فشار حقوقی بر متا تنها به این بیش از ۳۰۰۰ شکایت محدود نمیشود.
این شرکت همزمان با پروندهای از سوی دادستانهای کل چندین ایالت آمریکا نیز روبهرو است که ادعاهایی درباره حفاظت از کودکان، جمعآوری دادههای آنها و طراحی ویژگیهای اعتیادآور مطرح کردهاند.
طبق گزارشها، متا نتوانسته است برگزاری دادگاه چندایالتی مربوط به این پرونده را نیز به تعویق بیندازد.
این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که متا طی ماههای گذشته چندین پرونده مهم مرتبط با ایمنی کودکان و تأثیر شبکههای اجتماعی بر کاربران جوان را تجربه کرده است.
سابقه شکست متا و گوگل در یک پرونده مهم
پروندههای اعتیاد به شبکههای اجتماعی دیگر صرفاً ادعاهایی بررسینشده نیستند.
در مارس ۲۰۲۶، هیئت منصفهای در لسآنجلس متا و گوگل را در یک پرونده شاخص مرتبط با استفاده نوجوانان از Instagram و YouTube مسئول شناخت.
در آن پرونده، شاکی مدعی شده بود طراحی این سرویسها باعث استفاده اجباری و آسیبهای روانی شده است.
هیئت منصفه در نهایت مجموعاً ۶ میلیون دلار غرامت تعیین کرد.
این پرونده بهعنوان یکی از پروندههای آزمایشی یا Bellwether اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نتیجه چنین پروندههایی میتواند نحوه برخورد طرفین با هزاران شکایت مشابه را تحت تأثیر قرار دهد.
متا و گوگل اعلام کردهاند که با این نتیجه حقوقی مخالفت دارند و مسیر تجدیدنظر را دنبال میکنند.
آیا شبکههای اجتماعی واقعاً «اعتیادآور» طراحی شدهاند؟
این پرسش اکنون به قلب مناقشه حقوقی میان شرکتهای فناوری و شاکیان تبدیل شده است.
شاکیان استدلال میکنند بسیاری از قابلیتهایی که امروز بخش طبیعی شبکههای اجتماعی محسوب میشوند، با هدف افزایش مدت حضور کاربران طراحی شدهاند.
در مقابل، شرکتهای فناوری این ادعاها را رد کرده و بر ابزارهای کنترل والدین، تنظیمات ایمنی نوجوانان و قابلیتهایی که برای مدیریت زمان استفاده ارائه کردهاند تأکید دارند.
همچنین بحث علمی درباره تعریف دقیق «اعتیاد به شبکههای اجتماعی» و نحوه اثبات رابطه مستقیم میان طراحی یک پلتفرم و آسیبهای روانی کاربران همچنان ادامه دارد.
تصمیم دادگاه چه معنایی برای متا دارد؟
حکم جدید هنوز به معنی پیروزی نهایی شاکیان نیست.
دادگاه فقط اجازه داده است بیش از ۳۰۰۰ پرونده فدرال مسیر خود را ادامه دهند و دفاعیات شرکتهای فناوری نیز در مراحل بعدی مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
بااینحال، همین تصمیم از نظر صنعت فناوری بسیار مهم است.
اگر دادگاههای آمریکا در نهایت شرکتها را بابت ویژگیهای طراحیشده برای افزایش تعامل کاربران مسئول بدانند، پیامدهای پرونده میتواند بسیار فراتر از پرداخت غرامت باشد.
شبکههای اجتماعی ممکن است ناچار شوند برخی از بنیادیترین ویژگیهای محصولات خود، از الگوریتمهای پیشنهاد محتوا گرفته تا پیمایش بینهایت و سیستمهای افزایش تعامل، را بازطراحی کنند.
به همین دلیل، پروندههای فعلی صرفاً دعوایی درباره گذشته شبکههای اجتماعی نیستند؛ نتیجه آنها میتواند مستقیماً روی نحوه طراحی Instagram، YouTube، TikTok، Snapchat و سایر پلتفرمها در آینده تأثیر بگذارد.