گزارش اختصاصی خبرگزاری رویترز جزئیات تازه‌ای از نقش اینترنت ماهواره‌ای استارلینک در سیاست خارجی آمریکا منتشر کرده است. براساس اظهارات شش مقام ارشد سابق آمریکایی، دولت‌های جو بایدن و دونالد ترامپ طی سال‌های گذشته بارها از شرکت اسپیس‌ایکس خواسته‌اند دسترسی به سرویس استارلینک را در کشورهای مختلف فعال یا محدود کند.
ایران یکی از مهم‌ترین کشورهایی است که در این درخواست‌ها نام آن مطرح شده است. به گفته منابع رویترز، دولت ترامپ پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ژوئن ۲۰۲۵ و فوریه ۲۰۲۶، درباره فعال‌سازی اینترنت ماهواره‌ای استارلینک در ایران با ایلان ماسک و اسپیس‌ایکس گفت‌وگو کرده بود. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست این درخواست‌ها دقیقاً تا چه اندازه اجرایی شده‌اند.
درخواست دولت ترامپ از ایلان ماسک برای فعال‌سازی استارلینک در ایران
براساس گزارش رویترز که در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، مقام‌های دولت ترامپ از اسپیس‌ایکس خواسته بودند امکان دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای را در ایران فراهم کند.
یک مقام ارشد سابق دولت ترامپ و فرد دیگری که از این مذاکرات اطلاع داشته، به رویترز گفته‌اند هدف از این اقدام، تقویت دسترسی به اینترنت و ارتباطات برای معترضان مخالف دولت ایران بوده است.
این گفت‌وگوها پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ و بار دیگر پس از حملات فوریه ۲۰۲۶ انجام شده بودند.
به گفته منابع این گزارش، دولت ترامپ همچنین درباره انتقال تجهیزات استارلینک به ایران و فعال‌سازی آن‌ها با اسپیس‌ایکس مذاکره کرده است.
بااین‌حال، نه دولت ترامپ و نه اسپیس‌ایکس به‌صورت عمومی تأیید نکرده‌اند که تجهیزات مورد بحث در نتیجه این درخواست‌ها فعال شده‌اند.
دولت بایدن نیز در سال ۲۰۲۲ خواستار فعال‌سازی استارلینک در ایران شده بود
درخواست برای گسترش دسترسی به استارلینک در ایران تنها به دولت ترامپ محدود نبوده است.
یکی از مقام‌های سابق آمریکایی به رویترز گفته است که دولت جو بایدن نیز در جریان اعتراضات سال ۲۰۲۲ ایران، پس از جان‌باختن مهسا امینی، از اسپیس‌ایکس خواسته بود سرویس استارلینک را در ایران فعال کند.
براساس این روایت، دولت آمریکا در انتقال تعدادی از تجهیزات استارلینک به ایران نیز نقش داشته است؛ هرچند این مقام تعداد دقیق تجهیزات منتقل‌شده را اعلام نکرد.
رویترز همچنین به گزارش پیشین وال‌استریت ژورنال اشاره کرده که از ارسال هزاران دستگاه استارلینک به ایران توسط دولت آمریکا خبر داده بود.
این اطلاعات نشان می‌دهند که موضوع دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت ماهواره‌ای، طی چند سال و در دو دولت مختلف آمریکا مطرح بوده است.
درخواست آمریکا برای قطع استارلینک در یمن و لبنان
گزارش رویترز نشان می‌دهد درخواست‌های واشنگتن از اسپیس‌ایکس تنها به گسترش پوشش اینترنت محدود نبوده و در برخی موارد، هدف کاهش یا قطع دسترسی گروه‌های مشخص بوده است.
در دوره ریاست‌جمهوری بایدن، مقام‌های آمریکایی اطلاعاتی را در اختیار اسپیس‌ایکس قرار داده بودند که به استفاده احتمالی نیروهای مرتبط با حزب‌الله لبنان و حوثی‌های یمن از تجهیزات استارلینک اشاره داشت.
به گفته منابع رویترز، برخی از این تجهیزات از طریق واسطه‌ها به دست گروه‌های موردنظر رسیده بودند.
در اکتبر ۲۰۲۳، مقام‌های اطلاعاتی آمریکا درباره احتمال دسترسی افراد مرتبط با حزب‌الله به تجهیزات استارلینک ابراز نگرانی کردند. نگرانی مشابهی نیز در سال ۲۰۲۴ درباره استفاده حوثی‌ها از این سرویس مطرح شد.
در نتیجه، دولت آمریکا از اسپیس‌ایکس خواست تجهیزات موردنظر را شناسایی و غیرفعال کند.
دو مقام سابق آمریکایی به رویترز گفته‌اند دست‌کم بخشی از این تجهیزات در پی درخواست‌های واشنگتن غیرفعال شدند.
نقش استارلینک در جنگ اوکراین و اختلاف بر سر محدودیت دسترسی
اوکراین یکی دیگر از کشورهایی است که در گزارش رویترز به آن اشاره شده است.
پس از آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، دولت بایدن از اسپیس‌ایکس خواست دسترسی ارتش اوکراین به استارلینک را گسترش دهد.
این سرویس در ادامه به یکی از زیرساخت‌های مهم ارتباطی اوکراین تبدیل شد و در بخش‌هایی از فعالیت‌های نظامی و ارتباطات میدانی مورد استفاده قرار گرفت.
بااین‌حال، محدودیت‌های اخیر در دسترسی اوکراین به سرویس‌های ماهواره‌ای اسپیس‌ایکس، نگرانی‌هایی درباره میزان وابستگی این کشور به یک ارائه‌دهنده خصوصی ایجاد کرده است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اعلام کرده است که محدودیت سرعت سرویس نظامی Starshield و برخی خدمات استارلینک بر عملکرد تجهیزات نظامی این کشور تأثیر گذاشته است.
در مقابل، ایلان ماسک گفته است سامانه‌های Starshield تحت مالکیت و کنترل دولت آمریکا قرار دارند و تصمیم‌گیری درباره محدودیت‌های استفاده از آن‌ها بر عهده مقام‌های نظامی و سیاسی آمریکاست.
این اختلاف‌ها نشان می‌دهند که تصمیم‌گیری درباره دسترسی به ارتباطات ماهواره‌ای می‌تواند پیامدهایی فراتر از خدمات اینترنتی معمول داشته باشد.
قدرت استارلینک در سیاست خارجی آمریکا
استارلینک در سال‌های اخیر از یک سرویس اینترنت ماهواره‌ای تجاری به زیرساختی مهم برای ارتباطات در مناطق جنگی و کشورهای دارای محدودیت اینترنت تبدیل شده است.
گسترش این سرویس باعث شده دولت‌ها، سازمان‌ها و کاربران مختلف برای حفظ ارتباطات خود به زیرساخت ماهواره‌ای اسپیس‌ایکس وابسته شوند.
گزارش رویترز نشان می‌دهد دولت‌های آمریکا نیز در برخی تصمیم‌های سیاست خارجی خود به همکاری با این شرکت خصوصی متکی بوده‌اند.
از یک سو، دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای می‌تواند در مناطقی که شبکه‌های ارتباطی دچار اختلال هستند، امکان برقراری ارتباط را فراهم کند.
از سوی دیگر، محدودکردن سرویس یا غیرفعال‌سازی تجهیزات مشخص می‌تواند بر فعالیت کاربران و سازمان‌های وابسته به آن تأثیر بگذارد.
همین موضوع پرسش‌هایی درباره نحوه تصمیم‌گیری، شفافیت و میزان نظارت بر زیرساخت‌های ارتباطی خصوصی ایجاد کرده است.
آیا استارلینک در ایران به‌صورت رسمی فعال شده است؟
انتشار گزارش رویترز به معنای تأیید فعال‌سازی عمومی و بدون محدودیت استارلینک در ایران نیست.
این خبرگزاری تأکید کرده است که دولت ترامپ و اسپیس‌ایکس به‌صورت عمومی تأیید نکرده‌اند تجهیزات مورد بحث در جریان مذاکرات اخیر فعال شده باشند.
همچنین درخواست دولت آمریکا برای گسترش دسترسی به این سرویس با ارائه رسمی خدمات تجاری به تمام کاربران ایرانی تفاوت دارد.
استفاده عملی از اینترنت ماهواره‌ای به وجود تجهیزات سازگار، شرایط پوشش و وضعیت فعال‌سازی سرویس وابسته است.
بنابراین، اطلاعات منتشرشده را باید گزارشی درباره مذاکرات و درخواست‌های دولت آمریکا از اسپیس‌ایکس دانست، نه اعلام رسمی آغاز ارائه آزاد و سراسری استارلینک در ایران.
در مجموع، گزارش تازه رویترز نشان می‌دهد استارلینک به یکی از عوامل تأثیرگذار در ارتباطات بین‌المللی تبدیل شده است؛ فناوری‌ای که تصمیم‌های مربوط به دسترسی آن می‌تواند در کنار ابعاد تجاری، پیامدهای سیاسی و امنیتی نیز داشته باشد.
دیدگاه‌ها