پژوهشگران چینی از نتایج امیدوارکننده یک روش آزمایشی برای کمک به بازیابی هوشیاری بیماران مبتلا به آسیب‌های شدید مغزی خبر داده‌اند. در این فناوری، امواج فراصوت متمرکز بدون نیاز به جراحی یا کاشت الکترود، بخش‌های مشخصی از مغز را تحریک می‌کنند.
به گزارش تکراتو و براساس گزارش تلویزیون دولتی چین (CCTV) که در رسانه‌هایی مانند South China Morning Post بازتاب یافته است، در یک مطالعه مقدماتی روی ۲۴ بیمار مبتلا به اختلالات مزمن هوشیاری، ۱۳ نفر پس از دریافت تحریک فراصوتی نشانه‌هایی از بهبود رفتارهای مرتبط با هوشیاری نشان داده‌اند. بااین‌حال، هنوز شواهد کافی برای اثبات اثربخشی قطعی این روش وجود ندارد.
فناوری جدید چین برای کمک به بازیابی هوشیاری
این فناوری با همکاری پژوهشگران مؤسسه فناوری پیشرفته شنژن، وابسته به آکادمی علوم چین، و گروه‌هایی از دانشگاه پزشکی کونمینگ توسعه یافته است.
هدف اصلی پژوهش، بررسی این موضوع است که آیا تحریک بخش‌های عمقی مغز با امواج فراصوت می‌تواند به بازیابی برخی عملکردهای عصبی در بیماران مبتلا به اختلالات طولانی‌مدت هوشیاری کمک کند یا خیر.
این بیماران ممکن است پس از خونریزی مغزی، سکته یا آسیب‌های شدید سر، برای مدت طولانی در وضعیت‌هایی مانند حالت نباتی یا حداقل هوشیاری باقی بمانند.
برخلاف برخی روش‌های تحریک عمقی مغز که به کاشت الکترود نیاز دارند، فناوری جدید از خارج جمجمه عمل می‌کند و به همین دلیل روشی غیرتهاجمی محسوب می‌شود.
بهبود هوشیاری ۱۳ بیمار از مجموع ۲۴ نفر
براساس گزارش‌های منتشرشده، پژوهشگران این فناوری را در یک مطالعه مقدماتی با حضور ۲۴ بیمار مبتلا به اختلالات مزمن هوشیاری بررسی کرده‌اند.
شرکت‌کنندگان طی چهار هفته، هر هفته سه جلسه تحریک فراصوتی دریافت کردند. مدت هر جلسه حدود ۲۰ دقیقه بود.
در پایان این دوره، ۱۳ بیمار نشانه‌هایی از بهبود رفتارهای مرتبط با هوشیاری نشان دادند.
این تعداد معادل حدود ۵۴ درصد شرکت‌کنندگان است؛ اما نمی‌توان آن را نرخ موفقیت اثبات‌شده درمان دانست.
هنوز مشخص نیست مطالعه دارای گروه کنترل بوده یا خیر، بهبود بیماران دقیقاً با چه معیارهایی سنجیده شده و این تغییرات تا چه مدت ادامه داشته‌اند.
همچنین اطلاعات کامل درباره عوارض احتمالی و شرایط بالینی تمام شرکت‌کنندگان منتشر نشده است.
بازگشت توانایی صحبت کردن و راه رفتن در یک بیمار
یکی از موارد مورد توجه در گزارش رسانه‌های چینی، بیماری است که پس از خونریزی مغزی برای حدود سه ماه در کما قرار داشت.
براساس گزارش CCTV، این بیمار پس از حدود یک ماه دریافت تحریک فراصوتی و توان‌بخشی، بهبود قابل‌توجهی نشان داد.
گزارش‌ها حاکی از آن هستند که بیمار توانسته است دوباره صحبت کند، به‌صورت مستقل غذا بخورد و با کمک دیگران راه برود.
این نتیجه امیدوارکننده است، اما باید توجه داشت که بیمار هم‌زمان خدمات توان‌بخشی نیز دریافت کرده است.
بنابراین بدون اطلاعات دقیق‌تر و مقایسه با گروه کنترل، نمی‌توان تمام پیشرفت‌های مشاهده‌شده را مستقیماً به تحریک فراصوتی نسبت داد.
امواج فراصوت چگونه مغز را تحریک می‌کنند؟
در این روش، پژوهشگران ابتدا با استفاده از تصویربرداری MRI نواحی موردنظر مغز را شناسایی می‌کنند.
یکی از مهم‌ترین اهداف تحریک، تالاموس است؛ ساختاری در عمق مغز که در پردازش اطلاعات، ارتباط میان شبکه‌های عصبی و عملکردهای مرتبط با هوشیاری نقش دارد.
سپس امواج فراصوت متمرکز از خارج جمجمه به سمت ناحیه انتخاب‌شده هدایت می‌شوند.
هدف این است که فعالیت شبکه‌های عصبی مرتبط با هوشیاری تحت تأثیر قرار بگیرد و ارتباط میان تالاموس و قشر مغز بهبود پیدا کند.
در برخی بیماران مبتلا به آسیب مغزی، اختلال در ارتباط این شبکه‌ها می‌تواند با کاهش سطح هوشیاری همراه باشد.
پژوهشگران امیدوارند تحریک هدفمند این نواحی بتواند به بازیابی بخشی از عملکرد مغز کمک کند؛ هرچند سازوکار دقیق و میزان تأثیر آن همچنان در حال بررسی است.
نتایج یک پژوهش علمی دیگر در سال ۲۰۲۶
پیش از انتشار خبر مطالعه ۲۴ نفره، پژوهشگران مرتبط با این حوزه یک گزارش موردی را در فوریه ۲۰۲۶ در نشریه Frontiers in Psychiatry منتشر کرده بودند.
این مقاله وضعیت بیماری را بررسی می‌کرد که در حالت حداقل هوشیاری قرار داشت و پس از دریافت تحریک فراصوتی متمرکز، بهبود تدریجی در رفتارهای مرتبط با هوشیاری نشان داد.
نتیجه این گزارش موردی نیز امیدوارکننده بود، اما مطالعه روی یک بیمار به‌تنهایی برای اثبات اثربخشی یک روش درمانی کافی نیست.
مطالعه جدید ۲۴ نفره گام دیگری در همین مسیر پژوهشی محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، نتایج کامل آن هنوز در قالب مقاله علمی داوری‌شده در دسترس قرار نگرفته است.
رقابت جهانی برای درمان اختلالات هوشیاری بدون جراحی
چین تنها کشوری نیست که روی استفاده از امواج فراصوت برای تحریک مغز تحقیق می‌کند.
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس (UCLA) نیز در حال بررسی این فناوری برای بیماران مبتلا به اختلالات طولانی‌مدت هوشیاری هستند.
یکی از مطالعات برنامه‌ریزی‌شده این گروه شامل ۶۰ بیمار است و از گروه کنترل با تحریک ساختگی استفاده می‌کند.
چنین طراحی‌ای اهمیت زیادی دارد؛ زیرا به پژوهشگران اجازه می‌دهد تأثیر واقعی امواج فراصوت را از تغییرات طبیعی وضعیت بیمار و سایر مداخلات درمانی تفکیک کنند.
در صورت موفقیت مطالعات کنترل‌شده، تحریک فراصوتی می‌تواند در آینده به یکی از گزینه‌های قابل بررسی برای توان‌بخشی عصبی تبدیل شود.
آیا درمان کما با امواج صوتی امکان‌پذیر شده است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز برای اعلام موفقیت قطعی این فناوری زود است.
گزارش بهبود ۱۳ بیمار از ۲۴ نفر، شواهد اولیه‌ای درباره ظرفیت بالقوه تحریک فراصوتی ارائه می‌دهد، اما پرسش‌های مهمی همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند.
از جمله اینکه کدام بیماران بیشترین احتمال پاسخ به درمان را دارند، اثرات آن تا چه مدت باقی می‌ماند و آیا استفاده مکرر از این فناوری در بلندمدت ایمن است یا خیر.
همچنین هنوز اطلاعاتی درباره دریافت مجوز درمانی این دستگاه برای استفاده گسترده بالینی منتشر نشده است.
در مجموع، دستاورد پژوهشگران چینی را باید گامی امیدوارکننده در مسیر توسعه روش‌های غیرتهاجمی تحریک مغز دانست؛ فناوری‌ای که برای تبدیل شدن به درمانی معتبر، همچنان به مطالعات بزرگ‌تر و شواهد علمی دقیق‌تر نیاز دارد.
دیدگاه‌ها