جنگ سایبری به میدان تازه رقابت دولتها تبدیل شده است؛ جایی که زیرساختهای حیاتی، دادههای محرمانه و اعتماد عمومی بدون شلیک حتی یک گلوله هدف قرار میگیرند.
به گزارش تکراتو و به نقل از fortinet، در دنیای امروز که زیرساختهای حیاتی کشورها به شبکههای کامپیوتری و سیستمهای دیجیتال وابسته شدهاند، مفهوم جنگ سایبری دیگر یک سناریوی علمیتخیلی نیست، بلکه به واقعیتی ملموس در روابط بینالملل تبدیل شده است.
هوش مصنوعی در جنگ ؛ وقتی الگوریتمها ماشه را میچکانند
جنگ سایبری ؛ میدان نبرد در حال گسترش تهدیدهای دیجیتال دولتها
دولتها، سازمانهای اطلاعاتی و حتی گروههای وابسته به حکومتها، از ابزارهای دیجیتال برای تضعیف، مختلسازی یا نابودی زیرساختهای حیاتی رقبای خود استفاده میکنند.
این نوع درگیری، مرزهای جغرافیایی را بیمعنا کرده و شهروندان عادی، شرکتهای خصوصی و نهادهای عمومی را به بخشی از میدان نبرد تبدیل کرده است.
هدف از بررسی جنگ سایبری، درک ماهیت آن، شناخت نشانهها و آشنایی با راهکارهای دفاعی در برابر این تهدید رو به گسترش است. زیرا در عصر دیجیتال، امنیت ملی و امنیت سایبری بیش از هر زمان دیگری به هم گره خوردهاند.
جنگ سایبری چیست؟
جنگ سایبری به مجموعهای از حملات راهبردی دیجیتال علیه یک دولت-ملت گفته میشود که با هدف وارد کردن آسیب جدی صورت میگیرد. این آسیب میتواند از اختلال در سیستمهای حیاتی رایانهای تا خسارات فیزیکی و حتی تلفات انسانی را در بر بگیرد.
بهطور معمول، جنگ سایبری شامل اقداماتی از سوی یک کشور یا سازمان برای حمله به شبکههای رایانهای کشور یا نهاد هدف است؛ اقداماتی که با نیت اختلال، تخریب یا نابودی زیرساختها از طریق بدافزارها، ویروسهای رایانهای یا حملات محرومسازی از سرویس انجام میشود.
در این میان، بهرهگیری از ابزارهای پیشرفته اطلاعات تهدیدات سایبری میتواند نقش مهمی در کاهش خسارات ناشی از این حملات ایفا کند. هرچه سطح آمادگی و تحلیل تهدیدات بالاتر باشد، احتمال موفقیت مهاجمان کمتر خواهد بود.
جنگ سایبری چه شکلی دارد؟
جنگ سایبری میتواند اشکال متعددی به خود بگیرد، اما در همه آنها یک عنصر مشترک وجود دارد: بیثباتسازی یا تخریب سیستمهای حیاتی کشور هدف. هدف نهایی، تضعیف کشور از طریق آسیب رساندن به زیرساختهای اصلی آن است.
این حملات میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- حمله به زیرساختهای مالی مانند بانکها و بازارهای بورس
- حمله به زیرساختهای عمومی مانند سدها یا شبکههای برق
- حمله به زیرساختهای ایمنی مانند چراغهای راهنمایی یا سامانههای هشدار سریع
- حمله به منابع و سازمانهای نظامی
در چنین شرایطی، زندگی روزمره شهروندان بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میگیرد. قطع برق، اختلال در سامانههای بانکی یا از کار افتادن سیستمهای حملونقل، همگی میتوانند بخشی از سناریوی یک جنگ سایبری باشند.
ناو جنگی چیست؟ آشنایی با انواع شناورها و ناوهای هواپیمابر جهان
تفاوت جنگ سایبری با جنگ سایبری در سطح ملی
اصطلاح جنگ سایبری گاهی با مفهوم جنگ سایبری در معنای کلان آن اشتباه گرفته میشود. در واقع، جنگ سایبری بیشتر به تکنیکها و ابزارهایی اشاره دارد که در چارچوب یک جنگ سایبری گستردهتر به کار گرفته میشوند.
برای مثال، اگر یک هکر وابسته به دولت تلاش کند به بانک مرکزی کشوری نفوذ کند، این اقدام یک عملیات در قالب جنگ سایبری است. اما زمانی که این حملات بخشی از یک درگیری گسترده میان دو کشور باشند، میتوان از آن بهعنوان جنگ سایبری در سطح ملی یاد کرد.
به بیان دیگر، جنگ سایبری توصیفکننده درگیری کلان میان کشورهاست، در حالی که جنگ سایبری به ابزارها و حملات مشخصی اشاره دارد که این درگیری را پیش میبرند. این دو مفهوم بهشدت به هم وابستهاند و در کنار هم، زیرساختهای غیرنظامی را به بخشی از میدان نبرد تبدیل میکنند.
در این نوع درگیریها، دیگر نیازی به حضور سربازان در میدان نیست. شبکههای برق، رسانهها و سیستمهای مالی به خط مقدم تبدیل شدهاند. این حملات با هدف ایجاد اختلال، گسترش ترس و تضعیف اعتماد عمومی طراحی میشوند و تشخیص آنها نیز اغلب دشوار است.
تاریخچه و نمونههایی از درگیریهای جنگ سایبری
در سال ۲۰۱۰، بدافزار استاکسنت برای وارد کردن آسیب فیزیکی به سیستمهای صنعتی یک کشور به کار گرفته شد. گزارشها حاکی از آن بود که این بدافزار علیه برنامه هستهای ایران استفاده شده است.
در مارس ۲۰۱۴، روسیه یک حمله گسترده محرومسازی از سرویس علیه اوکراین انجام داد و کمیسیون انتخابات این کشور را مختل کرد.
در سال ۲۰۱۵، هکرهای چینی میلیونها رکورد از دفتر مدیریت پرسنل ایالات متحده را سرقت کردند. همچنین در سال ۲۰۱۷، باجافزار مخرب NotPetya برای حمله به اوکراین مورد استفاده قرار گرفت و خسارات گستردهای در سطح بینالمللی به بار آورد.
جنگ سایبری روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲
با آغاز بحران روسیه و اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، میدان نبرد به فضای سایبری نیز کشیده شد. بدافزارهای مخربی برای هدف قرار دادن سیستمهای اوکراینی مورد استفاده قرار گرفتند و صدها دستگاه آلوده شدند. برخی بدافزارها با هدف نابودی دادهها طراحی شده بودند و سازمانهای مختلف اوکراینی را فلج کردند.
همچنین نسخهای از یک نرمافزار کنترل از راه دور از طریق ایمیلهای جعلی با عنوان طرح تخلیه در اوکراین توزیع شد تا به سیستمهای کاربران نفوذ کند. این نمونهها نشان میدهد که جنگ سایبری چگونه میتواند همزمان با جنگ فیزیکی جریان داشته باشد.
بهترین جنگنده های جهان کدامند؟ معرفی مرگبارترین و خطرناکترینها
حمله به سونی
در سال ۲۰۱۴، شرکت Sony Pictures پس از انتشار فیلم The Interview که محتوایی طنز درباره کره شمالی داشت، هدف یک حمله سایبری گسترده قرار گرفت. هکرها اطلاعات حساس شرکت را سرقت و منتشر کردند، فایلها را حذف کردند و فعالیتهای شرکت را مختل ساختند.
اداره تحقیقات فدرال آمریکا FBI این حمله را به گروههای وابسته به دولت کره شمالی نسبت داد و شباهتهایی با کارزارهای پیشین آنها شناسایی کرد.
معرفی بهترین موشک های ایرانی ؛ قدرت پنهان در آسمان
انواع جنگ سایبری
جاسوسی
جاسوسی سایبری به معنای نفوذ به سیستمهای یک کشور برای سرقت اطلاعات محرمانه است. این کار میتواند از طریق باتنتها یا حملات فیشینگ هدفمند انجام شود. هدف نهایی، دستیابی به اسرار دولتی، نظامی یا اقتصادی است.
خرابکاری
در این نوع حمله، مهاجمان پس از شناسایی اطلاعات حساس، تلاش میکنند آنها را تخریب یا دستکاری کنند. تهدیدهای داخلی، کارمندان ناراضی یا رقبا نیز میتوانند در این سناریو نقش داشته باشند.
حمله محرومسازی از سرویس
در حمله DoS یا DDoS، وبسایت یا سرویس هدف با حجم عظیمی از درخواستهای جعلی مواجه میشود و از دسترس کاربران واقعی خارج میگردد. چنین حملاتی میتوانند خدمات حیاتی مورد استفاده شهروندان یا نیروهای نظامی را مختل کنند.
شبکه برق
نفوذ به شبکه برق میتواند پیامدهایی فاجعهبار داشته باشد. از کار افتادن زیرساختهای حیاتی، قطع ارتباطات و حتی تلفات انسانی از نتایج احتمالی چنین حملهای است.
تبلیغات و عملیات روانی
حملات تبلیغاتی با هدف تأثیرگذاری بر افکار عمومی انجام میشوند. انتشار اطلاعات نادرست یا افشای گزینشی دادهها میتواند اعتماد مردم به دولت خود را تضعیف کند.
اخلال اقتصادی
سیستمهای اقتصادی مدرن وابستگی شدیدی به رایانهها دارند. حمله به بازارهای بورس، سیستمهای پرداخت یا بانکها میتواند دسترسی به منابع مالی را مختل کرده و کشور هدف را فلج کند.
حمله غافلگیرانه سایبری
این نوع حمله با هدف وارد کردن ضربهای ناگهانی و گسترده طراحی میشود؛ مشابه تأثیری که حملات تاریخی بزرگ در جنگهای سنتی داشتهاند. چنین حملاتی ممکن است پیشزمینهای برای یک تهاجم فیزیکی باشند.
موشک تاماهاک چیست ؛ با ویژگی ها، قیمت و برد این موشک کروز آشنا شوید
دلایل و انگیزههای جنگ سایبری
اهداف نظامی
کنترل فضای سایبری دشمن میتواند مزیت راهبردی بزرگی ایجاد کند. یک حمله موفق سایبری ممکن است بدون هزینههای سنگین جنگ سنتی، کشور هدف را به زانو درآورد.
اهداف غیرنظامی
حمله به زیرساختهای مدنی مستقیماً زندگی مردم را تحت تأثیر قرار میدهد. ایجاد ترس یا نارضایتی عمومی میتواند ابزار فشار سیاسی علیه دولت هدف باشد.
هکتیویسم
هکتیویستها با انگیزههای ایدئولوژیک دست به حملات سایبری میزنند. آنها ممکن است اسناد محرمانه را افشا کنند یا کارزارهای تبلیغاتی به راه بیندازند تا جایگاه بینالمللی یک کشور را تضعیف کنند.
منافع مالی
برخی از عاملان جنگ سایبری برای کسب درآمد فعالیت میکنند. آنها ممکن است از دولتها دستمزد بگیرند یا با نفوذ به نهادهای مالی، برای خود سود کسب کنند.
پژوهشهای غیرانتفاعی
گاهی اطلاعات ارزشمند علمی یا پزشکی هدف سرقت قرار میگیرد. برای مثال، دستیابی به دادههای مرتبط با تولید یک واکسن میتواند انگیزهای برای حمله سایبری باشد.
ریسکها و پیامدهای جنگ سایبری برای کسبوکارها
جنگ سایبری میتواند چالشهای جدی برای شرکتها ایجاد کند، بهویژه در حوزههایی مانند انرژی، ارتباطات، بانکداری، کشاورزی و دفاع. با این حال، سایر صنایع نیز بسته به اهداف مهاجم در معرض خطر قرار دارند.
پیامدها شامل از دست رفتن درآمد، سرقت دادههای حساس مانند اطلاعات مشتریان یا مالکیت فکری و افزایش هزینههای بازیابی است. علاوه بر فشار مالی، اختلال عملیاتی و آسیب به اعتبار برند نیز میتواند رقابتپذیری بلندمدت شرکت را تهدید کند.
راهبردهایی برای تقویت آمادگی و پاسخ به تهدیدهای جنگ سایبری
- پیادهسازی حفاظت پیشرفته از نقاط پایانی برای جلوگیری از گسترش بدافزار
- مسدودسازی زودهنگام حملات فیشینگ از طریق فناوریهای ضد فیشینگ
- تقویت دفاع در برابر حملات DDoS برای حفظ تداوم خدمات حیاتی
- اعمال کنترلهای دسترسی سختگیرانه مانند مدل اعتماد صفر
- استفاده از راهکارهای جلوگیری از نشت داده برای رصد و توقف انتقالهای غیرمجاز
همه چیز در مورد موشک های هایپرسونیک ؛ قدرتی فراتر از صوت
تقویت وضعیت امنیتی و دفاع از داراییهای ملی در برابر جنگ سایبری
جنگ سایبری دیگر محدود به میدانهای سنتی نبرد نیست و زیرساختهای حیاتی، کسبوکارها و زندگی دیجیتال روزمره را هدف قرار میدهد. این حملات میتوانند خدمات را مختل کنند، دادههای حساس را به سرقت ببرند و اعتبار سازمانها را خدشهدار سازند.
بنابراین، سازمانها باید از رویکردهای چندلایه دفاعی بهره ببرند؛ از حفاظت در برابر DDoS و دسترسی مبتنی بر اعتماد صفر گرفته تا امنیت نقاط پایانی و راهکارهای جلوگیری از نشت داده. بدون درک دقیق ریسکهای بالقوه، زیرساختهای حیاتی همچنان در معرض تهدید باقی خواهند ماند.
در نهایت، آمادگی سایبری دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی حیاتی برای بقا در عصر جنگهای دیجیتال است؛ جنگهایی که بیصدا آغاز میشوند اما میتوانند پیامدهایی گسترده و ماندگار داشته باشند.
سوالات متداول
تفاوت تروریسم سایبری و جنگ سایبری چیست؟
تروریسم سایبری معمولاً از سوی گروههای غیردولتی انجام میشود و هدف آن ایجاد ترس یا اخلال گسترده است. در مقابل، جنگ سایبری زمانی رخ میدهد که دولتها بهعنوان بخشی از یک درگیری دیجیتال، زیرساختهای حیاتی یا سیستمهای حساس کشور هدف را مورد حمله قرار میدهند.
جنگ سایبری چه تفاوتی با جنگ سنتی دارد؟
جنگ سنتی شامل میدانهای نبرد فیزیکی، استفاده از سلاحهای متعارف و درگیری مستقیم است. اما در جنگ سایبری، مهاجمان با استفاده از بدافزارها و حملات منع خدمت توزیعشده، زیرساختهای حیاتی را از راه دور مختل یا دستکاری میکنند.
چرا دولتها بهطور فزایندهای به جنگ سایبری تکیه میکنند؟
دولتها از جنگ سایبری برای مختلکردن سیستمهای نظامی و زیرساختهای حیاتی دشمن استفاده میکنند. علاوه بر این، این روش میتواند با هزینه و ریسک کمتر، برای کسب مزیت اقتصادی یا پیشبرد اهداف سیاسی به کار گرفته شود.
هوش مصنوعی چگونه در جنگ سایبری استفاده میشود؟
هوش مصنوعی میتواند فرآیند شناسایی تهدیدها را خودکار کند، شبکههای گسترده را برای یافتن ناهنجاریها تحلیل کند و از حملاتی مانند باجافزار یا منع خدمت توزیعشده جلوگیری کند.
حملات جنگ سایبری معمولاً چگونه انجام میشوند؟
حملات جنگ سایبری معمولاً در چند مرحله اجرا میشوند. ابتدا مهاجمان درباره هدف اطلاعات جمعآوری میکنند. سپس بدافزار را طراحی یا متناسبسازی کرده و از طریق ایمیلهای فیشینگ یا سوءاستفاده از آسیبپذیریهای سیستم آن را ارسال میکنند. در ادامه، بدافزار نصب میشود و مهاجمان از طریق سرورهای فرماندهی و کنترل، دسترسی و کنترل از راه دور را حفظ میکنند.