نتایج یک آزمایش بالینی بزرگ نشان می‌دهد واکسن شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر فناوری mRNA می‌تواند احتمال بازگشت سرطان پوست ملانوما را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد. شرکت‌های مدرنا (Moderna) و مرک (Merck) اعلام کرده‌اند ترکیب واکسن آزمایشی آن‌ها با یک داروی ایمنی‌درمانی، خطر عود سرطان یا مرگ را در بیماران مبتلا به ملانوما ۴۲ درصد کاهش داده است.
به گزارش تکراتو، این نتایج از آزمایش بالینی فاز سوم INTerpath-001 به دست آمده که ۱۱۳۷ بیمار مبتلا به ملانوما در مراحل IIB تا IV را پس از برداشتن کامل تومور با جراحی بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش در کنگره انجمن اروپایی انکولوژی پزشکی (ESMO 2026) ارائه شده و برای انتشار در مجله پزشکی نیوانگلند پذیرفته شده‌اند.
کاهش ۴۲ درصدی خطر عود سرطان پوست با واکسن mRNA
در این پژوهش، محققان عملکرد واکسن شخصی‌سازی‌شده Intismeran Autogene را در ترکیب با داروی ایمنی‌درمانی کیترودا (Keytruda) بررسی کردند.
بیماران به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول واکسن جدید را همراه با داروی کیترودا دریافت کردند و گروه دوم تحت درمان با کیترودا و دارونما قرار گرفتند.
پس از دوره میانه پیگیری ۲۴٫۶ ماهه، نتایج نشان داد خطر عود سرطان یا مرگ در گروه دریافت‌کننده واکسن و کیترودا، ۴۲ درصد کمتر از گروه مقایسه بوده است.
همچنین خطر گسترش سرطان به نقاط دورتر بدن یا مرگ در گروه درمان ترکیبی ۳۸ درصد کاهش یافت.
این اعداد نشان‌دهنده کاهش نسبی خطر در مقایسه با درمان استاندارد هستند و به معنای کاهش ۴۲ درصدی مرگ‌ومیر به‌تنهایی نیستند.
نتایج آزمایش روی ۱۱۳۷ بیمار چه چیزی را نشان می‌دهد؟
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این آزمایش، افزایش میزان بقای بدون عود سرطان در بیماران دریافت‌کننده واکسن جدید است.
براساس اطلاعات منتشرشده، پس از دو سال، ۸۲٫۲ درصد بیماران گروه درمان ترکیبی زنده بودند و سرطان آن‌ها بازنگشته بود.
در مقابل، این رقم در گروهی که فقط درمان استاندارد کیترودا را دریافت کردند، ۷۰ درصد گزارش شد.
به بیان دیگر، اختلاف میزان بقای بدون عود سرطان میان دو گروه در پایان دو سال به ۱۲٫۲ واحد درصد رسید.
در بخش دیگری از پژوهش، میزان بقای بدون متاستاز دوردست نیز در گروه واکسن و کیترودا ۸۸٫۵ درصد و در گروه مقایسه ۸۰٫۲ درصد ثبت شد.
این یافته‌ها نشان می‌دهند افزودن واکسن شخصی‌سازی‌شده به درمان استاندارد می‌تواند احتمال بازگشت یا گسترش بیماری را کاهش دهد.
بااین‌حال، داده‌های مربوط به بقای کلی بیماران هنوز به بلوغ کافی نرسیده‌اند و برای مشخص‌شدن تأثیر قطعی درمان بر طول عمر، پیگیری طولانی‌مدت ضروری است.
واکسن شخصی‌سازی‌شده سرطان چگونه عمل می‌کند؟
برخلاف واکسن‌های معمول که برای جمعیت گسترده‌ای از افراد طراحی می‌شوند، واکسن Intismeran Autogene براساس ویژگی‌های ژنتیکی تومور هر بیمار ساخته می‌شود.
برای تولید این واکسن، محققان نمونه‌ای از تومور بیمار را بررسی می‌کنند و جهش‌های ژنتیکی خاص سلول‌های سرطانی را شناسایی می‌کنند.
سپس با استفاده از فناوری mRNA، دستورالعمل تولید پروتئین‌هایی مرتبط با این جهش‌ها در قالب واکسن طراحی می‌شود.
هدف از این فرایند، آموزش سیستم ایمنی برای شناسایی بهتر سلول‌های سرطانی باقی‌مانده در بدن است.
این واکسن می‌تواند اطلاعات مربوط به حداکثر ۳۴ نئوآنتی‌ژن اختصاصی تومور را در خود داشته باشد. نئوآنتی‌ژن‌ها مولکول‌هایی هستند که در اثر جهش‌های سلول‌های سرطانی ایجاد می‌شوند و می‌توانند به‌عنوان نشانه‌ای برای شناسایی این سلول‌ها توسط سیستم ایمنی عمل کنند.
درواقع، واکسن جدید به‌جای هدف قراردادن یک ویژگی مشترک در تمام سرطان‌ها، تلاش می‌کند ویژگی‌های منحصربه‌فرد تومور هر بیمار را هدف قرار دهد.
نقش داروی کیترودا در درمان ترکیبی چیست؟
داروی کیترودا با نام علمی پمبرولیزوماب یکی از داروهای شناخته‌شده ایمنی‌درمانی سرطان است.
این دارو با مهار مسیر PD-1 به سیستم ایمنی کمک می‌کند تا سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی کرده و به آن‌ها حمله کند.
پژوهشگران امیدوارند ترکیب این دارو با واکسن شخصی‌سازی‌شده، پاسخ ایمنی مؤثرتری در برابر سلول‌های سرطانی باقی‌مانده پس از جراحی ایجاد کند.
در آزمایش فاز سوم، بیماران گروه درمان ترکیبی تا ۹ دوز واکسن را با فاصله سه هفته دریافت کردند. داروی کیترودا نیز طبق برنامه درمانی مشخص به بیماران تزریق شد.
نکته مهم این است که واکسن موردبحث به‌عنوان درمان کمکی پس از جراحی بررسی شده و قرار نیست جایگزین جراحی یا سایر درمان‌های ضروری سرطان شود.
عوارض جانبی واکسن جدید سرطان پوست
براساس نتایج منتشرشده، عوارض جانبی مرتبط با درمان در ۹۵٫۸ درصد بیماران گروه واکسن و کیترودا و ۹۰ درصد بیماران گروه مقایسه مشاهده شد.
عوارض شدیدتر درجه ۳ تا ۵ نیز به‌ترتیب در ۱۴٫۲ و ۱۳٫۴ درصد بیماران گزارش شده است.
از رایج‌ترین عوارض در گروه درمان ترکیبی می‌توان به تب، درد محل تزریق و خستگی اشاره کرد.
پژوهشگران اعلام کرده‌اند الگوی ایمنی درمان با نتایج مطالعات قبلی سازگار بوده است؛ بااین‌حال، بررسی عوارض احتمالی در دوره‌های طولانی‌تر همچنان ادامه دارد.
آیا واکسن mRNA سرطان به‌زودی عرضه می‌شود؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، واکسن Intismeran Autogene هنوز یک درمان آزمایشی محسوب می‌شود و مجوز عرضه عمومی دریافت نکرده است.
مدرنا و مرک در حال بررسی مسیرهای قانونی لازم برای دریافت تأییدیه نهادهای نظارتی هستند.
این شرکت‌ها همچنین استفاده از فناوری واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده را برای انواع دیگری از سرطان، ازجمله برخی سرطان‌های ریه، کلیه و مثانه بررسی می‌کنند.
البته موفقیت واکسن در درمان ملانوما به معنای اثربخشی قطعی آن در سایر سرطان‌ها نیست و هر کاربرد جدید به آزمایش‌های بالینی مستقل نیاز دارد.
از سوی دیگر، تولید واکسن اختصاصی برای هر بیمار فرایندی پیچیده است که به نمونه‌برداری، تحلیل ژنتیکی و ساخت محصول متناسب با تومور نیاز دارد. هزینه و ظرفیت تولید در مقیاس گسترده از چالش‌های مهم تجاری‌سازی این فناوری خواهند بود.
آینده درمان سرطان با فناوری mRNA
فناوری mRNA که با واکسن‌های کووید ۱۹ به شهرت جهانی رسید، اکنون به یکی از حوزه‌های مهم پژوهش در درمان سرطان تبدیل شده است.
نتایج فاز سوم INTerpath-001 نشان می‌دهد واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده می‌توانند در کنار ایمنی‌درمانی استاندارد، احتمال بازگشت ملانوما را کاهش دهند.
بااین‌حال، هنوز نمی‌توان این فناوری را درمان قطعی سرطان دانست. مشخص‌شدن اثر آن بر بقای کلی بیماران، تأیید نهادهای نظارتی و فراهم‌شدن امکان تولید گسترده، مراحل مهم بعدی هستند.
در صورت تأیید نهایی، این رویکرد می‌تواند مسیر تازه‌ای برای توسعه درمان‌های اختصاصی متناسب با ویژگی‌های ژنتیکی سرطان هر بیمار فراهم کند.
دیدگاه‌ها