ناسا برای افزایش عمر تلسکوپ فضایی هابل بار دیگر به سراغ شرکت‌های خصوصی رفته است. این سازمان با انتشار یک درخواست رسمی، از فعالان صنعت فضایی خواسته توانایی خود را برای افزایش ارتفاع مدار هابل، تعمیر و ارتقای تجهیزات آن یا بازگرداندن کنترل‌شده تلسکوپ به جو زمین اعلام کنند.
براساس اطلاعیه رسمی ناسا در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، هابل در صورت ادامه شرایط فعلی احتمالاً در سال‌های ۲۰۳۳ یا ۲۰۳۴ وارد جو زمین خواهد شد. ناسا امیدوار است با بررسی فناوری‌های جدید شرکت‌های خصوصی، راهی برای ادامه فعالیت علمی این تلسکوپ پیدا کند. البته هنوز هیچ مأموریت نجاتی تصویب نشده و شرکتی نیز برای اجرای آن انتخاب نشده است.
ناسا از شرکت‌های خصوصی برای نجات تلسکوپ هابل کمک می‌خواهد
ناسا در ۲۹ اکتبر یک درخواست اطلاعات یا RFI منتشر کرد تا توانایی شرکت‌های تجاری در انجام عملیات فضایی نزدیک به تلسکوپ هابل را ارزیابی کند.
این سازمان سه گزینه اصلی را در نظر گرفته است: انتقال هابل به مداری مرتفع‌تر برای افزایش عمر عملیاتی، انجام تعمیرات و ارتقای تجهیزات علمی یا اجرای عملیات خروج کنترل‌شده از مدار در پایان مأموریت.
هدف ناسا در مرحله فعلی، شناسایی فناوری‌های موجود و بررسی امکان اجرای چنین عملیاتی با هزینه منطقی است.
شرکت‌های علاقه‌مند تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ فرصت دارند اطلاعات و پیشنهادهای فنی خود را ارائه کنند.
چرا تلسکوپ فضایی هابل در خطر سقوط قرار دارد؟
هابل از سال ۱۹۹۰ در مدار زمین فعالیت می‌کند و اکنون بیش از ۳۶ سال از آغاز مأموریت آن گذشته است.
با وجود عملکرد علمی ارزشمند این تلسکوپ، ارتفاع مدار آن به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. دلیل این اتفاق، مقاومت اندک جو زمین در ارتفاعات مداری است که به‌مرور انرژی حرکت ماهواره را کاهش می‌دهد.
هابل به سامانه پیشرانش مستقلی برای افزایش ارتفاع مدار خود مجهز نیست؛ بنابراین نمی‌تواند بدون کمک یک فضاپیمای دیگر ارتفاع ازدست‌رفته را بازیابی کند.
برآوردهای فعلی ناسا نشان می‌دهد که در صورت انجام نشدن عملیات اصلاح مدار، هابل احتمالاً در سال‌های ۲۰۳۳ تا ۲۰۳۴ وارد جو زمین خواهد شد.
این تاریخ قطعی نیست و عواملی مانند تغییرات فعالیت خورشیدی می‌توانند بر سرعت کاهش ارتفاع مدار تأثیر بگذارند.
انتقال هابل به مدار ۶۰۰ کیلومتری؛ راهکاری برای افزایش عمر تلسکوپ
یکی از گزینه‌های اصلی ناسا، استفاده از یک فضاپیمای تجاری برای اتصال به هابل و انتقال آن به ارتفاع بیشتر است.
طبق جزئیات درخواست منتشرشده، ناسا در حال بررسی امکان افزایش ارتفاع مدار هابل به دست‌کم ۶۰۰ کیلومتر از سطح زمین است.
هابل در حال حاضر در ارتفاع تقریبی ۴۷۰ کیلومتری قرار دارد و افزایش ارتفاع آن می‌تواند مدت باقی ماندن تلسکوپ در مدار را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد.
بررسی‌های مطرح‌شده نشان می‌دهند که انتقال هابل به ارتفاع ۶۰۰ کیلومتری ممکن است چند دهه به عمر مداری آن اضافه کند؛ البته ادامه فعالیت علمی تلسکوپ به سلامت تجهیزات داخلی آن نیز بستگی خواهد داشت.
ناسا انتظار دارد هر مأموریت احتمالی افزایش ارتفاع یا تعمیر هابل حداکثر تا سال ۲۰۳۲ انجام شود.
آیا اسپیس‌ایکس می‌تواند تلسکوپ هابل را نجات دهد؟
ایده کمک گرفتن از شرکت‌های خصوصی برای افزایش عمر هابل موضوع تازه‌ای نیست.
در سال ۲۰۲۲، جرد آیزاکمن و اسپیس‌ایکس طرحی را برای بررسی امکان اعزام فضاپیمای Crew Dragon به هابل مطرح کردند. هدف این طرح، مطالعه امکان افزایش ارتفاع مدار و انجام برخی عملیات خدماتی بود.
ناسا همچنین در همان سال پیشنهادهای دیگری از شرکت‌های فعال در حوزه خدمات مداری دریافت کرد.
بااین‌حال، این برنامه‌ها در نهایت به اجرای مأموریت منجر نشدند و ناسا در سال ۲۰۲۴ تصمیم گرفت طرح افزایش ارتفاع مدار هابل را در آن مقطع دنبال نکند.
اکنون با پیشرفت فناوری‌های رباتیک و خدمات ماهواره‌ای، امکان بررسی دوباره چنین مأموریتی فراهم شده است.
البته در درخواست جدید ناسا نام هیچ شرکتی به‌عنوان مجری نهایی مطرح نشده و حضور اسپیس‌ایکس یا هر شرکت دیگر هنوز قطعی نیست.
اهمیت ادامه فعالیت هابل برای تحقیقات فضایی
تلسکوپ هابل طی بیش از سه دهه فعالیت، نقش مهمی در مطالعه کهکشان‌ها، ستارگان، سیارات و ساختار جهان داشته است.
این تلسکوپ پروژه‌ای مشترک میان ناسا و آژانس فضایی اروپا است و همچنان داده‌های علمی ارزشمندی تولید می‌کند.
با وجود فعالیت تلسکوپ فضایی جیمز وب، هابل همچنان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا می‌تواند بخش‌هایی از طیف نور مرئی و فرابنفش را رصد کند که با توانایی‌های رصدی جیمز وب متفاوت هستند.
به همین دلیل، ادامه فعالیت هابل می‌تواند امکان انجام تحقیقات مکمل با تلسکوپ‌های جدید را فراهم کند.
آینده تلسکوپ هابل چه خواهد شد؟
در حال حاضر ناسا هنوز تصمیم نهایی درباره اجرای مأموریت نجات هابل نگرفته است.
انتشار درخواست اطلاعات به معنای انعقاد قرارداد یا اختصاص بودجه برای یک مأموریت نیست. این مرحله صرفاً برای ارزیابی توانایی صنعت فضایی و بررسی راهکارهای احتمالی انجام می‌شود.
پس از دریافت پاسخ شرکت‌ها، ناسا می‌تواند درباره امکان‌پذیری فنی، هزینه‌ها و خطرات عملیات تصمیم‌گیری کند.
اگر انتقال هابل به مدار بالاتر امکان‌پذیر و مقرون‌به‌صرفه تشخیص داده شود، این تلسکوپ تاریخی ممکن است برای سال‌های بیشتری به فعالیت خود ادامه دهد. در غیر این صورت، ناسا باید برای پایان ایمن مأموریت و خروج کنترل‌شده آن از مدار برنامه‌ریزی کند.
دیدگاه‌ها