پژوهشگران مؤسسه فناوری فدرال زوریخ سوئیس (ETH Zurich) موفق به توسعه میکرورباتهای مغناطیسی بسیار کوچکی شدهاند که میتوانند حرکت داروهای حلکننده لخته خون را در رگهای مسدودشده تسهیل کنند. این رباتهای میکروسکوپی با ایجاد جریانهای کوچک در اطراف خود، به دارو کمک میکنند سریعتر به محل لخته برسد.
براساس اطلاعیه رسمی ETH Zurich در ۹ نوامبر ۲۰۲۶، این فناوری در آزمایشهای آزمایشگاهی توانسته سرعت حل شدن لخته خون را تا ۶ برابر افزایش دهد. همچنین در آزمایش روی خوکهای زنده، پس از ۳۰ دقیقه درمان، مساحت ناحیهای که جریان خون در آن بازیابی شده بود، دو برابر گروه دریافتکننده دارو بهتنهایی گزارش شد. با این حال، این فناوری هنوز روی انسان آزمایش نشده و نتایج پژوهش در مرحله داوری علمی قرار دارند.
ساخت میکرورباتهای مغناطیسی برای درمان لخته خون
لخته شدن خون در رگها یکی از مشکلات مهم پزشکی است که میتواند جریان خون به اندامهای حیاتی مانند مغز، قلب و ریه را مختل کند.
در برخی شرایط، انسداد رگ ممکن است به سکته مغزی، حمله قلبی یا آمبولی ریه منجر شود.
پزشکان برای درمان بعضی از این انسدادها از داروهای حلکننده لخته خون استفاده میکنند. با این حال، یکی از مشکلات اصلی این روش، رساندن مقدار کافی دارو به محل انسداد است.
هنگامی که لخته مسیر جریان خون را مسدود میکند، انتقال دارو به همان نقطه دشوارتر میشود.
اکنون گروهی از پژوهشگران ETH Zurich به سرپرستی سیمونه شورله، استاد سیستمهای میکروسکوپی پزشکی، روشی مبتنی بر میکرورباتهای مغناطیسی توسعه دادهاند که میتواند این مشکل را کاهش دهد.
رباتهایی به اندازه گلبول قرمز خون
میکرورباتهای جدید تنها حدود ۸ میکرومتر طول دارند؛ یعنی اندازه آنها کمتر از یکصدم میلیمتر است.
این ابعاد تقریباً با اندازه گلبولهای قرمز خون قابل مقایسه است و به رباتها اجازه میدهد در محیط رگهای خونی حرکت کنند.
بدنه میکرورباتها از نوعی ژل زیستسازگار ساخته شده که درون آن نانوذرات مغناطیسی اکسید آهن قرار گرفتهاند.
این ذرات بهگونهای در امتداد محور طولی ربات قرار میگیرند که ساختار آن بتواند به میدان مغناطیسی خارجی واکنش نشان دهد.
شکل ظاهری رباتها نیز شبیه پیله یا دانهای کشیده است.
پژوهشگران معتقدند ترکیب اندازه بسیار کوچک، مواد زیستسازگار و قابلیت کنترل مغناطیسی میتواند این ساختارها را برای کاربردهای پزشکی آینده مناسب کند.
میکرورباتها چگونه دارو را به لخته خون میرسانند؟
در روش پیشنهادی پژوهشگران، میکرورباتها همراه با داروی حلکننده لخته از طریق کاتتر به نزدیکی محل انسداد منتقل میشوند.
سپس یک سامانه مغناطیسی خارج از بدن، میدان مغناطیسی چرخانی ایجاد میکند.
این میدان باعث چرخش میکرورباتها میشود و آنها را در امتداد دیواره رگ به حرکت درمیآورد.
حرکت رباتها شبیه انجام پشتکهای متوالی است؛ به این معنا که ساختار کوچک ربات با چرخشهای پیدرپی روی دیواره رگ پیش میرود.
این حرکت علاوه بر جابهجایی ربات، جریانهای کوچکی در مایع اطراف ایجاد میکند.
جریانهای ایجادشده به انتقال مولکولهای دارو به سمت لخته کمک میکنند و باعث میشوند دارو با سرعت بیشتری به محل موردنظر برسد.
نکته مهم این است که رباتها مستقیماً لخته را برش نمیدهند یا بهصورت مکانیکی از بین نمیبرند؛ بلکه عملکرد داروی حلکننده لخته را تقویت میکنند.
افزایش ۶ برابری سرعت حل شدن لخته خون در آزمایشگاه
پژوهشگران برای ارزیابی عملکرد فناوری جدید، ابتدا از یک مدل آزمایشگاهی سیلیکونی با کانالهایی مشابه رگهای خونی استفاده کردند.
در این مدل، لختههایی ساختهشده از خون خوک قرار داده شدند تا شرایط انسداد رگ شبیهسازی شود.
نتایج نشان داد استفاده از داروی حلکننده لخته همراه با میکرورباتهای متحرک، سرعت حل شدن لخته را در مقایسه با دارو بهتنهایی تا ۶ برابر افزایش میدهد.
این نتیجه نشان میدهد ایجاد جریانهای موضعی توسط میکرورباتها میتواند یکی از محدودیتهای اصلی دارورسانی در رگهای مسدودشده را کاهش دهد.
البته این آزمایش در محیط کنترلشده آزمایشگاهی انجام شده و نمیتوان نتایج آن را مستقیماً به بدن انسان تعمیم داد.
نتایج امیدوارکننده آزمایش میکرورباتها روی خوکهای زنده
پس از آزمایشهای اولیه، پژوهشگران ETH Zurich با همکاری بیمارستان دانشگاهی شاریته برلین، فناوری جدید را روی خوکهای زنده بررسی کردند.
در این آزمایشها، انسدادهایی در شریانهای حیوانات ایجاد شد و عملکرد داروی حلکننده لخته در دو وضعیت مقایسه شد: استفاده از دارو بهتنهایی و استفاده از دارو همراه با میکرورباتهای مغناطیسی.
نتایج نشان داد پس از ۳۰ دقیقه، مساحت ناحیهای که جریان خون در آن دوباره برقرار شده بود، در گروه دریافتکننده میکرورباتها دو برابر گروه دیگر بود.
به گفته سیمونه شورله، این یکی از نخستین شواهد تجربی در یک مدل حیوانی بزرگ و مرتبط با شرایط بالینی است که نشان میدهد میکرورباتها میتوانند فرایند حل شدن لخته خون را تقویت کنند.
با این حال، نتایج این آزمایش به معنای اثبات اثربخشی یا ایمنی روش در بیماران انسانی نیست.
نقش میدان مغناطیسی در هدایت میکرورباتها
یکی از ویژگیهای مهم فناوری جدید، امکان کنترل حرکت رباتها از خارج بدن است.
برای این منظور، پژوهشگران از نانوذرات اکسید آهن استفاده کردهاند که به میدان مغناطیسی واکنش نشان میدهند.
این نانوذرات بهصورت نامتقارن و در امتداد محور طولی بدنه ژلی ربات توزیع شدهاند.
در نتیجه، میکروربات میتواند مانند یک قطبنمای بسیار کوچک تحت تأثیر میدان مغناطیسی قرار بگیرد.
میدان مغناطیسی چرخان باعث حرکت غلتشی ربات در امتداد دیواره رگ میشود و جریانهای موضعی موردنیاز برای انتقال دارو را ایجاد میکند.
این روش میتواند امکان کنترل حرکت رباتها را بدون نیاز به اتصال فیزیکی مستقیم فراهم کند.
آیا میکرورباتها میتوانند درمان سکته را متحول کنند؟
درمان سریع انسداد عروق در برخی شرایط پزشکی اهمیت حیاتی دارد.
برای مثال، در سکته مغزی ایسکمیک، انسداد یک رگ میتواند خونرسانی به بخشی از مغز را مختل کند.
در چنین شرایطی، زمان رسیدن درمان مناسب به محل انسداد اهمیت زیادی دارد.
میکرورباتهای مغناطیسی ممکن است در آینده به افزایش اثربخشی بعضی از درمانهای دارویی کمک کنند.
با این حال، پژوهش جدید هنوز اثبات نکرده است که این فناوری میتواند پیامدهای سکته مغزی یا حمله قلبی را در انسان بهبود دهد.
همچنین مشخص نیست این روش در آینده برای چه گروهی از بیماران مناسب خواهد بود یا چگونه با درمانهای فعلی مقایسه خواهد شد.
بنابراین، استفاده بالینی از این فناوری همچنان به مطالعات بیشتری نیاز دارد.
ثبت درخواست پتنت برای میکرورباتهای درمانی
مؤسسه ETH Zurich اعلام کرده که درخواست ثبت اختراع این فناوری را ارائه کرده است.
این پروژه همچنین برای جایزه Spark Award سال ۲۰۲۶ نامزد شده؛ جایزهای که به اختراعات امیدبخش این دانشگاه تعلق میگیرد.
پژوهشگران نتایج خود را در قالب یک مقاله علمی ثبت کردهاند، اما در زمان انتشار اطلاعیه دانشگاه، مقاله هنوز مراحل داوری تخصصی را طی میکرد.
ثبت درخواست اختراع و نتایج اولیه امیدوارکننده نشاندهنده ظرفیت پژوهشی این فناوری هستند، اما به معنای دریافت مجوز استفاده پزشکی نیستند.
چه زمانی میکرورباتها وارد بدن بیماران میشوند؟
پژوهشگران هنوز زمان مشخصی برای آغاز استفاده انسانی از میکرورباتهای مغناطیسی اعلام نکردهاند.
یکی از مهمترین مراحل بعدی، بررسی ایمنی این ساختارها در دورههای طولانیتر است.
دانشمندان باید مشخص کنند مواد تشکیلدهنده رباتها پس از انجام مأموریت چه رفتاری در بدن دارند و آیا استفاده از آنها میتواند پیامدهای ناخواسته ایجاد کند یا خیر.
همچنین انجام آزمایشهای بیشتر در مدلهای اختصاصی بیماریهایی مانند حمله قلبی ضروری خواهد بود.
در صورت موفقیت مطالعات پیشبالینی، این فناوری میتواند در آینده وارد مراحل ارزیابی انسانی شود؛ هرچند چنین مسیری معمولاً به بررسیهای دقیق و دریافت مجوزهای قانونی نیاز دارد.
در مجموع، میکرورباتهای توسعهیافته در ETH Zurich نمونهای امیدوارکننده از ترکیب رباتیک، مهندسی پزشکی و دارورسانی هدفمند هستند.
اگر ایمنی و اثربخشی آنها در پژوهشهای آینده تأیید شود، ممکن است به ابزاری کمکی برای درمان برخی انسدادهای عروقی تبدیل شوند.








دیدگاهها