هوش مصنوعی به کمک مقابله با آنفلوانزای پرندگان آمد؛ طراحی واکسنی برای مقابله با سویه‌های مختلف ویروس

دانشمندان دانشگاه کمبریج با کمک هوش مصنوعی واکسن جدیدی برای آنفلوانزای پرندگان طراحی کرده‌اند که در آزمایش‌های حیوانی توانسته در برابر چندین سویه متفاوت این ویروس محافظت کامل ایجاد کند. نتایج اولیه نشان می‌دهد این واکسن آزمایشی عملکرد بهتری نسبت به واکسن مقایسه‌ای مبتنی بر سویه‌های پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت داشته است.

به گزارش تکراتو، پژوهش جدید دانشگاه کمبریج که در ۵ نوامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Cell Reports Medicine منتشر شده، حاصل همکاری پژوهشگران این دانشگاه با شرکت DIOSynVax و گروهی از متخصصان بین‌المللی است. با وجود نتایج امیدوارکننده، این واکسن هنوز روی انسان آزمایش نشده و برای تأیید ایمنی و اثربخشی آن به مطالعات بالینی نیاز است.

ساخت واکسن آنفلوانزای پرندگان با کمک هوش مصنوعی

پژوهشگران دانشگاه کمبریج به سرپرستی پروفسور جاناتان هینی موفق شده‌اند واکسنی با طیف محافظتی گسترده برای مقابله با انواع مختلف ویروس آنفلوانزای پرندگان طراحی کنند.

برخلاف بسیاری از واکسن‌های متداول که برای مقابله با سویه‌های مشخصی از ویروس ساخته می‌شوند، هدف این فناوری ایجاد پاسخ ایمنی در برابر مجموعه گسترده‌تری از سویه‌ها است.

این ویژگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ویروس‌های آنفلوانزا به‌طور مداوم دچار جهش‌های ژنتیکی می‌شوند و تغییرات آن‌ها می‌تواند اثربخشی واکسن‌های موجود را کاهش دهد.

عملکرد ۱۰۰ درصدی واکسن جدید در آزمایش‌های حیوانی

یکی از مهم‌ترین نتایج این پژوهش، محافظت کامل واکسن جدید از حیوانات آزمایشگاهی در برابر سویه‌های مختلف آنفلوانزای پرندگان بود.

دانشمندان واکسن طراحی‌شده با هوش مصنوعی را روی موش‌ها و راسوها آزمایش کردند. طبق نتایج منتشرشده، تمامی حیواناتی که واکسن جدید را دریافت کرده بودند، پس از مواجهه آزمایشی با سویه‌های بررسی‌شده زنده ماندند.

در مقابل، در گروه‌هایی که واکسن مقایسه‌ای مبتنی بر نمونه‌های پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت را دریافت کرده بودند، میزان بقا حدود ۵۰ درصد گزارش شد.

البته این نتیجه به معنای اثربخشی ۱۰۰ درصدی واکسن در انسان یا محافظت در برابر تمامی سویه‌های احتمالی آینده نیست و صرفاً به شرایط آزمایش‌های حیوانی انجام‌شده مربوط می‌شود.

هوش مصنوعی چگونه به طراحی واکسن کمک کرد؟

پژوهشگران برای توسعه این واکسن، مجموعه بزرگی از اطلاعات ژنتیکی ویروس‌های آنفلوانزای پرندگان را بررسی کردند.

این داده‌ها از برنامه‌های پایش جهانی جمع‌آوری شده بودند و نمونه‌هایی از ویروس‌های شناسایی‌شده در پرندگان وحشی، دام‌ها و انسان‌ها را شامل می‌شدند.

سپس محققان با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی و روش‌های محاسباتی، ویژگی‌های مشترک میان سویه‌های مختلف را شناسایی کردند.

بر اساس این اطلاعات، ساختارهایی موسوم به سوپرآنتی‌ژن طراحی شدند که می‌توانند سیستم ایمنی را برای شناسایی طیف گسترده‌تری از انواع ویروس آماده کنند.

در ادامه، پژوهشگران گزینه‌های طراحی‌شده را در آزمایشگاه بررسی کردند و مناسب‌ترین نمونه را برای آزمایش‌های حیوانی انتخاب کردند.

تفاوت واکسن جدید با واکسن‌های معمولی آنفلوانزا

یکی از محدودیت‌های واکسن‌های متداول آنفلوانزا، وابستگی آن‌ها به سویه‌هایی است که پیش‌تر شناسایی شده‌اند.

ازآنجاکه ویروس‌های آنفلوانزا دائماً تغییر می‌کنند، ممکن است واکسنی که برای یک سویه طراحی شده در برابر سویه‌های متفاوت محافظت کمتری ایجاد کند.

اما فناوری جدید دانشگاه کمبریج تلاش می‌کند به‌جای تمرکز بر یک نسخه مشخص از ویروس، ویژگی‌های مشترک میان انواع مختلف آن را هدف قرار دهد.

به گفته پژوهشگران، چنین رویکردی می‌تواند در آینده به توسعه واکسن‌هایی کمک کند که نیاز کمتری به به‌روزرسانی مداوم داشته باشند.

آیا واکسن آنفلوانزای پرندگان برای انسان آماده است؟

با وجود موفقیت آزمایش‌های حیوانی، واکسن جدید هنوز برای استفاده عمومی در انسان آماده نیست.

پژوهشگران قصد دارند در مرحله بعد، آزمایش‌های بالینی انسانی را آغاز کنند تا ایمنی، میزان پاسخ ایمنی و اثربخشی احتمالی آن در انسان بررسی شود.

موفقیت در آزمایش‌های حیوانی به‌تنهایی برای صدور مجوز استفاده انسانی کافی نیست و واکسن باید مراحل علمی و نظارتی لازم را پشت سر بگذارد.

همچنین هنوز مشخص نیست محافظت ایجادشده توسط این واکسن در انسان چه مدت دوام خواهد داشت.

آینده واکسن‌های فراگیر با کمک هوش مصنوعی

پژوهشگران کمبریج معتقدند فناوری طراحی واکسن با هوش مصنوعی می‌تواند برای مقابله با سایر ویروس‌های جهش‌پذیر نیز کاربرد داشته باشد.

این گروه علاوه بر آنفلوانزای پرندگان، روی توسعه واکسن‌هایی برای ویروس‌های دیگری از جمله کرونا و برخی بیماری‌های ویروسی خطرناک فعالیت می‌کند.

هدف نهایی این تحقیقات، حرکت از ساخت واکسن پس از ظهور سویه‌های جدید به سمت طراحی واکسن‌هایی است که بتوانند از قبل برای طیف گسترده‌ای از تهدیدهای ویروسی آمادگی ایجاد کنند.

اگر نتایج امیدوارکننده این پژوهش در آزمایش‌های انسانی نیز تأیید شود، فناوری جدید می‌تواند نقش مهمی در آمادگی جهانی برای مقابله با همه‌گیری‌های آینده داشته باشد.