شبکه علمی کشور آغاز به کار کرد

شبکه علمی ایران تا پایان سال بیش از ۴۰۰ واحد دانشگاهی و مرکز علمی را پوشش خواهد داد. وزیر ارتباطات از برطرف شدن مشکلات شبکه علمی پس از چندی سال خبر می‌دهد.

شبکه علمی پیشنیه‌ای دو دهه ای دارد. نخستین بار در سال ۱۳۷۳ این ایده از سوی سازمان پژوهش های علمی و صنعتی با نام “شبکه دانشگاهی” در نظر داشت تا میان دانشگاه‌ها ارتباط مستقل برقرار کند.  قرار بر این بود که این شبکه، اینترانت میان دانشگاه‌ها باشد و بواسطه آن دانشگاه‌ها به منابع علمی و تحقیقاتی از طریق بستری پرسرعت و امن دسترسی داشته باشند. چنین ایده‌ای مدت‌هاست درصدد است تا دسترسی دانشجویان به منابع علمی را فراهم کند.

در ابتدا قرار بود با همکاری دانشگاه صنعتی امیرکبیر، سازمان فناوری اطلاعات ایران و شرکت مخابرات این شبکه علمی بر اساس فیبر تاریک (فیبرنوری خام و بدون اتصال به سیستم‌های انتقال دیگر) بوجود بیاید تا تنها دانشگاه‌ها را به یکدیگر متصل کند. با عملی نشدن این پیشنهاد و گذشت زمان و فراگیرتر شدن اینترنت، حوالی سال ۷۹، ایده “اتصال شبکه‌های دانشگاهی با سرعت ۲ مگابیت برثانیه” به عنوان یکی از اهداف شبکه دانشگاهی ایران مطرح شد. این پروژه نیز به سرانجام نرسید.

مجددا در سال ۸۵ این پروژه تحت عنوان “شبکه علمی ایران”‌در دستور کار قرار گرفت. در جریان این پروژه در سال ۸۷، تجهیزات شبکه ای در سال ۸۷ در مراکز مخابراتی نصب شد و به صورت آزمایشی نیز چند دانشگاه معدود به این شبکه متصل شدند. اما باز هم این پروژه برای دو سال دیگر متوقف شد. در سال ۸۹، در برنامه پنجم توسعه، راه‌اندازی شبکه علمی در ذیل شبکه ملی اطلاعات در دستور کار قرار گرفت.

شبکه علمی کشور

در جلسه آذرماه ۸۹ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات مجوز اپراتوری این شبکه را به سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران داده شد تا بدین وسیله وزارت بهداشت و مراکز علمی و پژوهشی کشور به یکدیگر متصل شوند. البته از آن سال تاکنون نیز این اپراتور نتوانست به طور کامل اجرا شود.

شبکه علمی چه فوایدی دارد؟

یکی از بنیادی‌ترین نیازهای جامعه علمی و به ویژه دانشجویان را می‌توان دسترسی به منابع علمی و تحقیقاتی عنوان کرد. برای تحقق چنین هدفی وجود شبکه‌ای پرسرعت و امن و نیز متصل به اینترنت جهانی ضرورت دارد. اما با این وجود دانشجویان در مراکز علمی و دانشگاهی در سراسر کشور برای بهره‌مندی از حداقل استفاده از این شبکه مشکلات متعددی دارند. شاید مهمترین آنها سرعت دسترسی پایین به منابع علمی باشد.

مسئولان دانشگاه‌ها می‌گویند که “در صورتی که تعرفه پهنای باند اینترنت از سوی وزارت ارتباطات برای دانشگاهها تعدیل شود، دانشگاهها می توانند اینترنت را با سرعت و کیفیت به مراتب بالاتری در اختیار دانشجویان قرار دهند.” حرف حساب آنها این است که قیمت ارائه خدمات اینترنت بالا است.

از جمله مهمترین فواید و کاربردهای راه‌اندازی شبکه علمی ایران می‌توان به اشتراک گذاری دستاوردهای علمی و پژوهشی، تسهیل در انتقال اطلاعات میان مراکز دانشگاهی و علمی و پژوهشی، استفاده از منابع پایگاههای علمی و کتابخانه های دیجیتالی، دسترسی به آرشیو و داوری مقالات، استفاده از پخش زنده کلاسهای درس، استفاده از شبکه اختصاصی مجازی که منابع علمی را به یکدیگر متصل کند، دسترسی به سامانه های پایان نامه و اطلاعات عمومی، دسترسی آنلاین به کنفرانس های علمی و در نهایت تولید دانش ، اشاره کرد. شبکه علمی ایران می‌توان نیازهای دانشجویان و محققان دانشگاه‌ها و مراکز علمی را برای داشتن اینترنت سریع و با کیفیت برطرف کند.

آنطور که در بند ح ماده ۴۹ برنامه پنجم توسعه آمده است، “زارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلف است نسبت به ایجاد زیرساخت‌های لازم برای توسعه شبکه علمی کشور اقدام کند.” از سوی دیگر تمامی دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، موسسات آموزشی، پژوهشی و فناوری دولتی نیز موظف شدند با اتصال به این شبکه، محتوای علمی و امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری خود را با حفظ مالکیت معنوی با رعایت استانداردهای لازم روی شبکه علمی قرار دهند.

دلیل به تعویق افتادن اجرای ایده شبکه علمی چیست؟

محمد جواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در روزهای نخست دولت دوازدهم، در مراسم اجلاس سراسر دانشگاه‌ها مراکز آموزش عالی، پژوهشگاه‌ و پارک‌ها علم و فناوری با اشاره به ماموریت مشترک وزارت ICT و دانشگاه‌ها برای توسعه شبکه علمی ایران، عنوان کرد :

شبکه علمی ظرفیتی مناسب به منظور حل مشکلات است و در حال انجام فرآیندهایی برای رشد شبکه علمی هستیم تا این سیستم به عنوان اپراتور دانشگاهی پیاده سازی و مورد استفاده دانشگاه‌های سراسر کشور قرار گیرد که می‌تواند بالا رفتن کیفیت و سطح خدمات فناوری اطلاعات دانشگاه‌ها را در پی داشته باشد.

وی با اشاره به ضرورت اتصال شبکه علمی در سراسر کشور، تاکید داشت :

دانشگاه‌های ایران دارای مشکلات بسیار زیادی در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات هستند که یکی از مهمترین آن‌ها استفاده از شبکه قدیمی رادیویی است که باعث شده تا سرعت اتصال محدود باشد و تنها راه حل آن استفاده از شبکه نسل جدید، شبکه فیبرنوری است که هزینه بالا و انحصار شرکت مخابرات ایران را به دنبال دارد و همین مسئله باعث شده تا دانشگاه‌های سراسر کشور نسبت به سایر نقاط پیشرفته دنیا عقب ماندگی خاصی داشته باشند.

شبکه دانشگاهی

از آن زمان ۶ ماه گذشت و ایده شبکه علمی ایران، مانند سال‌های پیش به مرحله اجرا وارد نشد. جهرمی بهمن‌ماه آن سال در دانشگاه شهید بهشتی، در پاسخ به این سوال که چرا اتصال شبکه علمی به شبکه بین المللی مسکوت مانده است، گفت :

از سازمان تنظیم مقررات ارتباطات خواسته‌ام تا به اپراتور شبکه علمی اخطار جدی دهد تا اگر نمی‌توانند کار را پیش ببرند ما شاید لازم باشد که تصمیمات جدی برای تغییر اپراتور بگیریم. توافق صورت گرفته در این رابطه براین مبنا بوده که شبکه جدید با مدل جدید اجرا شود و البته اقدامات خوبی هم از لحاظ ایجاد زیرساخت‌های لازم برای توسعه این شبکه علمی انجام شده، اما در اتصال دانشگاه‌ها به این شبکه هنوز با تاخیر مواجه هستیم.

جهرمی با اشاره به مشکلات فراوانی دانشگاه‌های ایران در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، ادامه داد :

پاسخی که اپراتور داده این بوده که کارهای زیرساختی انجام و تجهیزات لازم در مراکز مختلف نصب شده و ۱۵ یا ۱۶ دانشگاه هم به این شبکه متصل شده اند، اما این آمار ناچیز است. ما تکلیف کرده ایم که به کارها سرعت ببخشند و قبل از اتمام نیمه اول سال ۹۷ ، حجم قابل قبولی از دانشگاه‌ها به این شبکه متصل شوند.

با این حال از آن زمان تا اردیبهشت‌ماه سال ۹۷ که سرائیان، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعان از اتصال ۳۰ دانشگاه کشور به شبکه علمی، آغاز فاز عملیاتی پروژه و نیز فراهم آمدن امکان به اشتراک‌گذارس منابع علمی، خبر داد، به مدت حدود یک‌سال ایده شبکه علمی رنگ اجرا را به خود ندید. معاون وزیر ICT ادامه داد :

مطابق با این برنامه ریزی ۵۰ درصد هزینه پهنای باند از سوی شرکت ارتباطات زیرساخت به دانشگاهها تخفیف داده می شود و پس از این فاز، به سرعت فازهای بعدی پروژه نیز در جریان قرار می گیرند و امیدواریم این شبکه به زودی سرویس دهی خود را آغاز کند.

مرداد ۹۷ بود که جهرمی از مرتفع شدن موانع توسعه شبکه علمی کشور خبر داد. وی با بیان اینکه روند توسعه این بستر بسیار کند بوده است، ادامه داد :

امیدواریم در هفته دولت (شهریورماه) یکی از دستاوردهایی که معرفی می کنیم شبکه علمی باشد. روند توسعه این شبکه با آنچه مورد نظر ما بوده تطابق ندارد، باید تاکنون بیش از ۲۰۰ دانشگاه به این شبکه علمی متصل می شد، ولی تاکنون فقط به ۴۰ دانشگاه رسیده است. تذکراتی داده ایم و البته موانعی هم وجود داشته است. موانع الزاما زیرساختی نبوده است، زیرا این شبکه یک اپراتور مجازی است و اپراتور واقعی نیست؛ در تعامل با سایر اپراتورها اختلاف ها و عدم همکاری هایی بوده است.

شبکه علمی دقیقا چیست؟

شبکه علمی در جهان در زمره Closed Network های خاص، حاوی مجموعه اطلاعاتی است که بخش آینده‌پژوه ـ آینده‌ساز کشور ، برنامه‌های تحقیقاتی ، خدمات و اطلاعاتی غیرقابل دسترس برای عموم را برای دیگر همکاران مجاز شده خود به اشتراک می‌گذارد. از اینرو و براساس این هدف مشخص است که در تمامی جهان ، دسترسی به شبکه‌های علمی تابع قوانین سخت‌گیرانه‌تری ، نسبت به اتصال به اینترنت بوده و می‌باشد. خدمات را به دیگر مشترکین ارائه می‌نمایند.

شبکه‌‎های علمی ، دارای ارتباطات کنترل شده با دیگر شبکه‌های اطلاعاتی هستند و بدین‌ترتیب در زمره Open Interconnection Network قرار نمی‌گیرند. بدیهی است یک شبکه عام، هرچقدر با دیگر شبکه‌های موازی و مجاور ، در سطح ملی و بین‌المللی مرتبط باشد ، موفق‌تر خواهد بود. در حالی که شبکه‌های علمی به نحوی پیاده‌سازی می‌گردند که نخست ، دارای دروازه‌های ارتباطی Gateway های محدود و منحصر به فرد و خاصی با دیگر شبکه‌های علمی بوده و بخش اندکی از اطلاعات خود را به صورت عام برای عموم بینندگان شبکه جهانی اینترنت به نمایش بگذارند.

شبکه علمی
براین اساس ، شبکه‌های علمی ، شاهراه ارتباطی و انتقال‌دهنده دانش مابین مشترکین خاص خود است که از یک سوی نیازمند خدمات زیرساختی خاص (مانند سرویس‌های پرسرعت و بدون تاخیر و امکانات ابری پردازشی خاص منظوره) بوده و از سوی دیگر ، تولیدکننده ، توسعه‌‌دهنده و ارائه‌کننده خدمات و اطلاعاتی است که در بستر اینترنت، دستیابی به آنها ، یا ممکن نیست و یا هزینه بسیار بالائی دارد.

عدم توجه به این دیدگاه ، یکی از دو معضل اساسی کندی و عدم موفقیت و توسعه متقارن شبکه علمی در ایران گردیده است.. هماره ، تا قبل از نسل سوم شبکه علمی ، نگاه متقاضیان به شبکه علمی، حداکثر به عنوان اپراتوری جهت تامین‌ اینترنت دانشگاه‌ها، آن هم به صورت رایگان و یا حداقل ارزان‌تر از دیگر اپراتورها بوده است. چالشی که از بدو آغاز پیاده‌سازی نسل سوم تلاش بر رفع آن شده است.

براساس آمارهای حاصله از مراکز تحقیقاتی وب جهانی، تنها کمتر از پنج درصد از فضای وب، محتوائی است که در برخورد عامیانه با مفهوم اینترنت شناخته می‌شود. یکی از اساسی‌ترین منابع آنچه نزدیک به نود و پنج درصد باقیمانده اینترنت را تشکیل داده و به منزله‌ی Deep Web در کوه یخی فضای اطلاعاتی قرار می‌گیرد ، شبکه‌های علمی است که دسترسی به آن تابع شرایط مشخص بوده و در سطح کشوری و مجموعه‌های بین‌المللی و جغرافیائی طبیعی ، سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی همسو و هم هدف ، ایجاد ، توسعه و مورد بهره‌‌برداری قرار می‌گیرد.

بدین‌ترتیب نسل سوم شبکه علمی کشور ، نگاه خود را از جایگاه به شدت تقلیل‌یافته، صرفا یک Internet Service Provider ارزان قیمت بودن، خارج نموده و در تلاش است با نگاهی همگرایانه، دسترسی به بخشی از عمق کوه یخ اطلاعاتی جهانی را برای مشترکین خود پدید آورده و از آن مهم‌تر، بسترساز توسعه‌دهندگان این عمق دست‌نیافتنی و گران‌بها در سطح جهانی باشد. نگاهی که مبتنی بر سند بالادستی توسعه ۱۴۰۴ کشور و همچنین نقشه جامع علمی کشور تدوین گردیده است و بدیهی است که لزوم توجه به صحت و اجرای این موضوع از اهمیت بالائی برای توسعه علم در کشور ایفا می‌کند.

به عنوان تصویری مشخص از تفاوت این دو فضای اطلاعاتی ، بد نیست تا در چهارچوب سه نکته اساسی، تفاوت مابین این دو شبکه اطلاعاتی و توجه ویژه جهانی به شبکه علمی یادآوری گردد. این مدل از نگاه کلی دارای دو دسته خدمات کاملا مجزا می‌باشد :

  •  کشورهای حوزه آمریکای شمالی و اروپا براساس یک روند تاریخی ، خود از مبدعان و توسعه‌دهندگان فعلی اینترنت محسوب گردیده و سال‌هاست دسترسی به فضای اینترنتی حاصل از اطلاعات هدف‌گذاری ایشان ، وظیفه اصلی شبکه علمی کشور قرار گرفته است.
  • کشورهای حوزه آمریکای شمالی صاحب نزدیک به ۴۲ شبکه علمی مجزا هستند که بخشی از آن را با دیگر شبکه‌های علمی تبادل نموده و بخش بسیار اندکی را نیز در فضای اینترنت به اشتراک جهانی می‌گذارند.
  • کشورهای حوزه اروپا نزدیک به ۲۵ شبکه علمی مجزا با همان شرایط ذکر شده سطور فوق در اختیار دارند.

اتصال ۴۰۰ واحد دانشگاهی و مرکز علمی تا پایان سال

جهرمی وزیر ارتباطات در گفتگو با مهر به انتقادات وارد شده به عدم اجرای شبکه علمی کشور و آخرین وضعیت این پروژه اشاره کرد و بیان داشت که موانع توسعه این شبکه رفع  شده است و هم اکنون شاهد تسریع در روند اجرای این پروژه هستیم. وزیر ارتباطات و فناوری ارتباطات با بیان اینکه طی چند ماه اخیر، عملیات اتصال دانشگاه‌ها به شبکه علمی با سرعت زیادی در حال انجام است، افزود که تا پایان اردیبهشت ماه ۳۰ نقطه دانشگاهی به این شبکه متصل شده بود و هم اکنون بیش از ۵۱ دانشگاه، به شبکه علمی متصل شده است.

شبکه علمی کشور

آذری جهرمی با بیان اینکه پروژه شبکه علمی با سرعت کندی نسبت به هدف‌گذاری‌های آن در حال پیشروی است، سرعت انجام این پروژه را در حال افزایش توصیف کرد :

اتصال ۵۱ دانشگاه نسبت به اهداف مدنظر، کم است اما به هر ترتیب اپراتور شبکه علمی نیز با مشکلات و موانعی مواجه بوده که هم اکنون برطرف شده است. هدف گذاری بعدی در این پروژه مربوط به پایان سال است و شاخص جدیدی که داریم اتصال ۴۰۰ واحد دانشگاهی به این شبکه است که امیدواریم به سرعت اجرایی شود.

هدفگذاری بعدی در این پروژه مربوط به پایان سال است و شاخص جدیدی که داریم اتصال ۴۰۰ واحد دانشگاهی به این شبکه است که امیدواریم به سرعت اجرایی شود. محدودیتی در این زمینه وجود ندارد و شرکت ارتباطات زیرساخت، ۵۰ درصد تخفیف برای دانشگاهها را روی پهنای باند اعمال می کند.

مدل کسب و کار شبکه علمی

یکی از انتقاداتی که از سوی کارشناسان به شبکه علمی وارد می‌شود این است که این شبکه ماهیت و محتوای مشخص و مدل کسب و کار ندارد و به همین دلیل وضعیت آن نامعلوم است. در ابتدا قرار بود شبکه علمی مستقل با استفاده از فیبر تاریک، مراکز دانشگاهی و علمی را به یکدیگر متصل کند اما در تعریف دوم قرار بر این شد که شبکه ای به صورت مجازی مبتنی بر شبکه زیرساخت ارتباطی کشور (شبکه ملی اطلاعات) توسعه پیدا کند و مستقل نباشد.

اما این تنها مشکل شبکه علمی کشور نیست، یکی دیگر از ابهامات مطرح شده این است که مدل کسب و کار مشخصی برای این شبکه تعریف نشده است. کارشناسان می‌گویند این شبکه دارای مدل درآمدی و محتوای مشخصی نیست. به این صورت که در توسعه محتوایی شبکه علمی، هیچ یک از پژوهشگاه‌ها و بخش‌های خصوصی حاضر به ورود نیستند.

بسیاری معتقدند که در کنار زیرساختهای فنی برای اتصال به شبکه، موضوع محتوا از جمله مشکلاتی است که باعث شده این طرح، در شکل عملیاتی به کندی پیش رود. شاید دلیل این باشد که ایده اولیه راه‌اندازی اینترنت در دنیا به اتصال شبکه‌های دانشگاهی به یکدیگر مربوط بوده و ما صرفا خواسته‌ایم آن را کپی‌برداری کنیم؛ با این توجیه که در کشورهای مختلف نیز شبکه‌های دانشگاهی وجود دارد.

بیشتر بخوانید :

منبع :‌ mehr



ارسال نظر