هوش مصنوعی در آزمایشی متفاوت توانسته است بخشی از یک جراحی مغز روی موش زنده را با استفاده از تجهیزات رباتیک انجام دهد. در این آزمایش، یک عامل هوش مصنوعی مبتنی بر مدل Claude نه‌تنها دستگاه تزریق را کنترل کرد، بلکه نوع درمان و محل اجرای آن را نیز انتخاب کرد؛ اقدامی که می‌تواند چشم‌انداز تازه‌ای برای خودکارسازی آزمایش‌های پزشکی ایجاد کند.
براساس گزارش وایرد در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ و توضیحات گابریل اوکانا سانترو، مدیرعامل استارتاپ Exin Therapeutics، این آزمایش با هدف بررسی امکان اتصال مستقیم عامل‌های هوش مصنوعی به تجهیزات آزمایشگاهی انجام شد. بااین‌حال، فرایند کاملاً خودکار نبود و بخش‌های حساس آن با دخالت و نظارت متخصصان انسانی انجام شدند. همچنین موفقیت درمان صرع هنوز مشخص نشده است.
هوش مصنوعی چگونه جراحی مغز یک موش را انجام داد؟
شرکت Exin Therapeutics، استارتاپی مستقر در سان‌فرانسیسکو، در زمینه توسعه درمان‌های جدید برای صرع و بیماری‌های تحلیل‌برنده عصبی فعالیت می‌کند.
پژوهشگران این شرکت تصمیم گرفتند یک عامل هوش مصنوعی را به سامانه رباتیک آزمایشگاهی متصل کنند تا توانایی آن را در اجرای یک فرایند واقعی پزشکی بررسی کنند.
در این آزمایش، هوش مصنوعی به مجموعه‌ای شامل ۱۹ گزینه ژن‌درمانی، اطلاعات یک مدل حیوانی مبتلا به صرع و چند مقاله علمی دسترسی داشت.
هدف تعیین‌شده برای سیستم، انتخاب یک درمان آزمایشی با هدف کاهش حملات تشنجی بود.
عامل هوش مصنوعی پس از بررسی اطلاعات، گزینه درمانی و ناحیه هدف در مغز را انتخاب کرد.
سپس با استفاده از تجهیزات رباتیک و دوربین‌های نظارتی، بخش مربوط به تزریق درمان را اجرا کرد.
این آزمایش نشان داد یک عامل هوش مصنوعی می‌تواند فراتر از تحلیل اطلاعات و پیشنهاد راهکار، با تجهیزات فیزیکی نیز تعامل داشته باشد.
انتخاب روش درمان از میان ۱۹ گزینه مختلف
یکی از مهم‌ترین بخش‌های آزمایش، میزان استقلال هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری بود.
برخلاف بسیاری از ربات‌های جراح که دستورات از پیش تعیین‌شده پزشکان را اجرا می‌کنند، در این پروژه انتخاب گزینه درمانی به عامل هوش مصنوعی سپرده شد.
پژوهشگران اطلاعات مربوط به ۱۹ گزینه ژن‌درمانی را در اختیار سیستم قرار دادند.
هوش مصنوعی همچنین از منابع علمی برای بررسی ارتباط میان درمان انتخاب‌شده و ناحیه هدف استفاده کرد.
سپس تصمیم‌های خود را برای بررسی و تأیید متخصصان انسانی ارائه داد.
به گفته مدیرعامل Exin Therapeutics، هدف اصلی آزمایش این بود که مشخص شود آیا عامل‌های هوش مصنوعی می‌توانند از مرحله طراحی آزمایش وارد مرحله اجرای واقعی آن شوند یا خیر.
بااین‌حال، انتخاب یک درمان توسط هوش مصنوعی به معنای اثبات اثربخشی یا مناسب‌بودن آن برای استفاده پزشکی نیست.
چرا Claude Opus 5.5 از جراحی مغز خودداری کرد؟
یکی از غیرمنتظره‌ترین اتفاقات آزمایش، رفتار متفاوت مدل‌های هوش مصنوعی Anthropic بود.
پژوهشگران ابتدا از مدل Claude Opus 5.5 استفاده کردند.
این مدل توانست در طراحی آزمایش مشارکت کند، اما هنگامی که قرار شد بخش عملی مربوط به هدایت تجهیزات را انجام دهد، از ادامه کار خودداری کرد.
طبق توضیحات تیم پژوهشی، مدل درباره احتمال متوقف‌شدن فرایند در میانه کار و خطرات ناشی از آن ابراز نگرانی کرده بود.
این رفتار باعث شد پژوهشگران مدل دیگری از خانواده Claude را آزمایش کنند.
در نهایت، آن‌ها از Claude Sonnet 5 استفاده کردند که توانست مرحله کنترل تجهیزات رباتیک را تحت نظارت انسانی انجام دهد.
این تفاوت نشان می‌دهد مدل‌های مختلف هوش مصنوعی حتی در یک خانواده محصول نیز ممکن است در مواجهه با فعالیت‌های حساس، رفتارهای متفاوتی داشته باشند.
Claude Sonnet 5 کنترل تجهیزات رباتیک را برعهده گرفت
پس از تغییر مدل، تیم پژوهشی توانست آزمایش را ادامه دهد.
Claude Sonnet 5 به تجهیزات رباتیک متصل شد و براساس برنامه تأییدشده، کنترل بخش‌هایی از فرایند را برعهده گرفت.
سامانه شامل تجهیزات حرکتی دقیق و دوربین‌هایی بود که امکان مشاهده محیط آزمایش را فراهم می‌کردند.
هوش مصنوعی از اطلاعات تصویری برای نظارت بر وضعیت تجهیزات استفاده می‌کرد.
بااین‌حال، برخلاف برخی برداشت‌ها از این خبر، هوش مصنوعی تمام مراحل جراحی را به‌تنهایی انجام نداد.
یک جراح دامپزشک مرحله اولیه دسترسی جراحی را انجام داد و مراحل حساس نیز نیازمند تأیید انسانی بودند.
بنابراین، این پروژه را باید نمونه‌ای از اجرای یک فرایند آزمایشگاهی با هدایت هوش مصنوعی و نظارت متخصصان دانست، نه جراحی کاملاً مستقل.
هوش مصنوعی خطای دستگاه را تشخیص داد و متوقف شد
یکی از بخش‌های قابل‌توجه آزمایش زمانی رخ داد که سامانه رباتیک با مشکل فنی مواجه شد.
اختلال در هماهنگی مختصات تجهیزات باعث شد موقعیت محاسبه‌شده با وضعیت واقعی دستگاه مطابقت نداشته باشد.
عامل هوش مصنوعی متوجه این ناهماهنگی شد و از ادامه حرکت تجهیزات خودداری کرد.
نکته مهم این بود که سیستم اجازه تغییر مستقیم کدهای کنترلی دستگاه را نداشت.
به همین دلیل، حتی پس از شناسایی مشکل نیز تلاش نکرد محدودیت‌های تعیین‌شده را دور بزند.
در نهایت، تیم پژوهشی با کمک یک عامل هوش مصنوعی دیگر و مداخله فنی، مشکل را برطرف کرد.
این اتفاق باعث شد آزمایش به‌جای حدود ۴۵ دقیقه، کمی بیش از یک ساعت طول بکشد.
ماجرا نشان داد که محدودیت‌های ایمنی می‌توانند از اجرای فرمان‌های نامطمئن جلوگیری کنند، اما درعین‌حال ممکن است به مداخله انسانی برای رفع مشکلات پیش‌بینی‌نشده نیاز باشد.
نظارت انسانی چه نقشی در آزمایش داشت؟
اگرچه هوش مصنوعی تصمیم‌های مهمی گرفت، مسئولیت نظارت بر آزمایش همچنان برعهده متخصصان انسانی بود.
یک دامپزشک دارای مجوز بر فرایند نظارت داشت و اجرای مراحل حساس به تأیید او وابسته بود.
همچنین سامانه به کلید توقف اضطراری مجهز شده بود تا در صورت بروز مشکل، امکان قطع فعالیت تجهیزات فراهم باشد.
دسترسی عامل هوش مصنوعی به کدهای اصلی کنترل دستگاه نیز محدود شده بود.
این محدودیت‌ها برای کاهش خطرات ناشی از خطاهای احتمالی سیستم در نظر گرفته شده بودند.
تیم پژوهشی تأکید کرده است که آزمایش‌های روی موجودات زنده همچنان به نظارت دقیق انسانی نیاز دارند.
آیا درمان صرع با هوش مصنوعی موفقیت‌آمیز بود؟
یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید درباره این خبر روشن شود، تفاوت میان موفقیت اجرای آزمایش و اثربخشی درمان است.
طبق گفته مدیرعامل Exin Therapeutics، موش پس از آزمایش وضعیت بهبودی مناسبی داشته است.
اما این موضوع به معنای درمان موفق صرع نیست.
پژوهشگران هنوز منتظر هستند تا مشخص شود مداخله ژن‌درمانی چه تأثیری بر تعداد و شدت حملات تشنجی داشته است.
برای ارزیابی اثربخشی درمان، بررسی‌های بیشتری لازم خواهد بود.
همچنین جزئیات این آزمایش هنوز در قالب یک مقاله علمی داوری‌شده منتشر نشده است.
بنابراین، نتایج فعلی بیشتر نشان‌دهنده امکان استفاده از عامل هوش مصنوعی برای اجرای بخشی از یک آزمایش زیستی هستند و نباید به‌عنوان اثبات موفقیت درمان معرفی شوند.
تفاوت این آزمایش با ربات‌های جراح امروزی چیست؟
ربات‌های جراحی سال‌هاست که در محیط‌های پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
اما بیشتر سامانه‌های شناخته‌شده، حرکات جراح را منتقل می‌کنند یا وظایف مشخصی را براساس برنامه و نظارت انسانی انجام می‌دهند.
در آزمایش Exin Therapeutics، عامل هوش مصنوعی در انتخاب گزینه درمانی و محل هدف نیز نقش داشت.
به همین دلیل، تفاوت اصلی این پروژه در ترکیب تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات علمی با کنترل تجهیزات فیزیکی است.
بااین‌حال، این ویژگی به معنای برتری سامانه بر جراحان انسانی یا آماده‌بودن آن برای کاربرد بالینی نیست.
دقت، ایمنی و قابلیت تکرار چنین فرایندهایی باید در آزمایش‌های گسترده‌تر ارزیابی شوند.
آیا هوش مصنوعی به‌زودی مغز انسان را جراحی می‌کند؟
با وجود جذابیت آزمایش اخیر، استفاده مستقل از چنین سامانه‌ای برای جراحی مغز انسان هنوز فاصله زیادی با واقعیت بالینی دارد.
آزمایش انجام‌شده روی یک موش و در محیط کنترل‌شده پژوهشی بوده است.
در مقابل، جراحی مغز انسان با پیچیدگی‌های پزشکی، فنی و نظارتی بسیار بیشتری همراه است.
هر سامانه‌ای که قرار باشد در چنین محیطی مورد استفاده قرار گیرد، باید مراحل گسترده ارزیابی ایمنی، اعتبارسنجی و تأیید قانونی را پشت سر بگذارد.
مدیرعامل Exin Therapeutics نیز تأکید کرده که نظارت انسانی در این مرحله ضروری است و استفاده از عامل‌های هوش مصنوعی برای جراحی مستقل مغز انسان بسیار زودهنگام خواهد بود.
آینده آزمایشگاه‌های پزشکی با عامل‌های هوش مصنوعی
پژوهشگران Exin Therapeutics قصد دارند مدل‌های هوش مصنوعی دیگری را نیز برای بررسی عملکرد آن‌ها در محیط آزمایشگاهی ارزیابی کنند.
به گفته این شرکت، مدل‌هایی مانند Grok نیز در برنامه آزمایش‌های آینده قرار دارند.
تیم پژوهشی همچنین در حال بررسی امکان توسعه قابلیت‌های سامانه رباتیک است، اما پیش از اجرای مراحل پیچیده‌تر روی موجودات زنده، باید از ایمنی آن‌ها اطمینان حاصل کند.
این پروژه می‌تواند نمونه‌ای از مسیری باشد که در آن هوش مصنوعی علاوه بر تحلیل مقالات علمی، در طراحی و اجرای آزمایش‌ها نیز مشارکت می‌کند.
بااین‌حال، هنوز پرسش‌های مهمی درباره قابلیت اطمینان، مسئولیت‌پذیری، ایمنی و تکرارپذیری نتایج وجود دارد.
آزمایش اخیر بیش از آنکه نشانه جایگزینی جراحان با هوش مصنوعی باشد، نمایشی اولیه از امکان همکاری عامل‌های هوشمند، تجهیزات رباتیک و متخصصان انسانی در پژوهش‌های زیست‌پزشکی است.
دیدگاه‌ها